د «اوراسیا ریویو» وېبپاڼې وروستۍ څېړنیزه مقاله، چې «په پاکستان کې د ګډ رژیم ړنګېدل» نومېږي، د پاکستان د نن ورځې په سیاسي او امنیتي صحنه کې له ترخو او تورو واقعیتونو پرده پورته کوي. په داسې حال کې چې د دغه هېواد تبلیغاتي دستګاوې او دولتي رسنۍ په دوامداره توګه هڅه کوي د ثبات او ډیپلوماټیکو بریاوو انځور وړاندې کړي، دغه مستند راپور ښيي چې د بشپړ واک د نیولو لپاره د پوځ تنده څنګه د پاکستان کمزوري ډیموکراټیک جوړښتونه زندۍ کړي او ټولنه یې د یوه ستر او له کنټروله وتونکي چادونې حالت ته بېولې ده.
د دغه راپور ارزونه د یوې پټې دیکتاتورۍ او څو اړخیزو بحرانونو له ټکان ورکوونکو واقعیتونو ډکه ده چې د پاکستان د واکمن نظام بنسټونه له دننه خوري.
د دې څېړنې مرکزي ټکی د عاصم منیر په لاسونو کې د بېساري واک پر تمرکز ولاړ دی. هغه چې اوس د «فیلډ مارشال» له درانه عنوان سره یادېږي، د منځني ختیځ له کړکېچ او د ایران او امریکا ترمنځ د پاکستان د منځګړیتوب له رول څخه تر ډېره ګټه اخیستې، څو په هېواد کې خپل دریځ پیاوړی کړي. د «اوراسیا ریویو» راپور په څرګنده توګه څرګندوي چې د پاکستان د اساسي قانون ۲۶م او ۲۷م تعدیلات یوازې د قضایه قوې او ملکي بنسټونو د خپلواکۍ د له منځه وړلو لپاره د وسیلو په توګه کارول شوي دي.
په څېړنه کې د دفاعي ځواکونو مشر (سيډياېف) د یوه نوي او فوقالعاده ځواکمن مقام رامنځته کول چې د قانوني تعقیب پر وړاندې د ټول عمر معافیت ولري او له دندې څخه یې لرې کول ناشوني وي په عملي توګه د اساسي قانون په چوکاټ کې پر نظام تپل شوې پوځي دیکتاتوري بلل شوې.
دا په داسې حال کې ده چې ملکي لومړی وزیر په ساده پارلماني اکثریت لارې په اسانۍ له دندې لرې کېدای شي؛ دا ټکر د شهباز شریف د ملکي حکومت فرمایشي او سپکوونکی ماهیت د پوځیانو پر وړاندې لا بربنډوي.
د دې راپور یوه تر ټولو د پام وړ برخه د پاکستان د واکمنۍ په کچه د یو دروغجنې څېرې له مخې نقاب لرې کول دي. لیکوال د هند سره پوځي کړکېچونو ته په اشارې چې د پهلګام له برید وروسته رامنځته شول، څرګندوي چې د پاکستان پوځ څنګه د هند د «سندور» په دقیقو عملیاتو کې له سختو ضربو وروسته ــ چې د پاکستان او تر کنټرول لاندې کشمیر په ژورو سیمو کې یې ګڼ پوځي اډې په نښه کړې ــ هڅه وکړه چې د یوه نمایشي عملیاتو په طرحه کولو سره یوه خیالي بریا جوړه کړي. د دې تحلیل له مخې، د ۲۰۲۶ کال په مې میاشت کې د عاصم منیر د رتبې فیلډ مارشال ته لوړول د یوې واقعي بریا انعام نه، بلکې د پوځ د ناکامۍ او د خپل پخواني سیال د ځواک ښودنې پر وړاندې د سپکاوي د پټولو یوه ناامیدانه هڅه وه، څو په دې توګه د یوې څرګندې ماتې لپاره یو جعلي او د باور وړ روایت خلکو ته وړاندې شي.
د دې راپور تر ټولو توره څېره د پاکستان د کړکېچن داخلي وضعیت په اړه وړاندې شوې ده. په داسې حال کې چې پوځي مشران د ځواک او سیاسي مهندسي په توهم کې ژوند کوي، د دغه هېواد له څلورو ایالتونو څخه دوه ایالتونه، د کشمیر تر کنټرول لاندې سیمو (پياوجيکې) ترڅنګ، له خونړیو ګډوډیو او ناارامیو سره مخ دي. په بلوچستان کې د بلوڅو بېلتونپالو وسلهوالو ډلو (بياېلاې) او په خیبر پښتونخوا کې د تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي) دوامداره بریدونه پوځ د کمزورۍ او سختې بېوسۍ په حالت کې اچولی دی.
خو هغه څه چې امنیتي ادارې یې خوب تښتولی، یوازې وسلهوال نه دي؛ بلکې د «نسل زی» (Gen-Z) له پاڅون څخه ژوره وېره هم ده. په ټپه ولاړ اقتصاد، د پراختیا نشتوالی او د ځوانانو مطلقې ناهیلۍ، ټولنه په یوه باروتي بوشکه بدله کړې ده. د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي وروستۍ اعتراف چې د اوسني نظام د له منځه تلو او د لومړنیو خدمتونو د وړاندې کولو په برخه کې د حکومت د سختې ناتوانۍ په اړه یې کړي، د دې جوړښتي ناکامۍ او د عامه قهر له چاودنې څخه د وېرې څرګند ثبوت بلل شوی دی.
د «اوراسیا ریویو» په پای کې له دې ناورین څخه د وتلو لپاره د امنیتي ادارو پر وارخطا او خطرناکو حللارو بحث کوي. پوځي جوړښت د عامه افکارو د تېر ایستلو او د ټولنې د راټولې شوې غصې د شنډولو لپاره د نویو «اداري واحدونو» د رامنځته کولو او د اوسنیو ایالتونو د وېش طرحه پر مېز ایښې ده؛ لکه د پنجاب په شپږو برخو او خیبر پښتونخوا په څلورو برخو وېشل. دغه طرحه د مسلم لیګ نون او د خلکو ګوند (پيپيپي) په څېر د سترو سیاسي ګوندونو له سخت مخالفت سره مخ شوې ده. دا موضوع د پوځ او سیاسي طبقې ترمنځ د ژور درز ښکارندويي کوي؛ هغه سیاسي طبقه چې وېره لري د جغرافیایي مهندسي له امله به خپلې دودیزې رایهورکوونکې اډې له منځه ولاړې شي.
د دې مقالې ارزونه ښيي چې په پاکستان کې ګډ رژیم (پوځي ـ ملکي نظام) نه یوازې د ثبات په رامنځته کولو کې پاتې راغلی، بلکې د قوانینو په پرلهپسې لاسوهنې او د ملکي بنسټونو په ځپلو سره یې د خپل ړنګېدو بهیر په خپلو لاسونو چټک کړی دی. په اسلاماباد کې مېشت حکومت یوازې یوه سیاسي ننداره ده او پوځ، سره له دې چې د واک پر ټولو برخو یې منګولې لګولې دي، د ولسي نارضایتۍ، اقتصادي پرځېدا او امنیتي ننګونو د پرلهپسې څپو پر وړاندې تر بل هر وخت ډېر بېوسه ښکاري. دا وضعیت یو جدي خبرداری دی چې د دغه ګډ رژیم ثبات هره شېبه له منځه تللی شي.