د افغانستان او پاکستان اړیکې په وروستیو کلونو کې یو ځل بیا د ترینګلتیا له پړاو سره مخ شوې دي. هوايي بریدونو او سرحدي نښتو، په ځانګړې توګه په ۲۰۲۶ کال کې، وښودله چې د دواړو هېوادونو ترمنځ امنیتي اختلافات یوازې تر سیاسي شخړو محدود نه دي پاتې شوي، بلکې پوځي تقابل ته هم غځېدلي دي.
په وروستۍ پېښه کې پاکستان د ۲۰۲۶ کال د سپټمبر په ۲۱مه د افغانستان په ختیځ کې ځینې سیمې هوايي بریدونو هدف وګرځولې او د سپټمبر په ۲۴مه یې هم اعلان وکړ چې په افغانستان کې یې ۱۰ سیمې په نښه کړې دي. د افغانستان چارواکو د ملکي وګړو د وژل کېدو خبر ورکړی او ملګرو ملتونو هم د ملکي وګړو مرګژوبله تایید کړې ده.
د ترینګلتیاوو اصلي ریښې
د اړیکو د خرابېدو له مهمو عواملو څخه یوه د تحریک طالبان پاکستان (TTP) د فعالیتونو مسئله ده. اسلاماباد ادعا کوي چې پر پاکستان ځینې بریدونه د افغانستان له خاورې تنظیمېږي یا ملاتړ یې کېږي او افغان حکومت تورنوي چې د دغو ډلو د فعالیتونو د مخنیوي لپاره کافي اقدامات نه کوي.
له بلې خوا، د افغانستان اسلامي امارت دغه ادعاوې ردوي او ټینګار کوي چې د پاکستان حکومت په خپلو امنیتي او اقتصادي چارو کې پاتې راغلی او پر افغانستان د بریدونو له لارې هڅه کوي چې د پاکستان د خلکو پام له کورنیو ستونزو واړوي. اسلامي امارت ټینګار کوي چې د پاکستان کورني امنیتي مسائل باید د افغانستان پر خاوره د پوځي برید لپاره پلمه ونه ګرځي.
له دې لیدلوري، اوسنۍ شخړه یوازې سرحدي اختلاف نه دی؛ بلکې د تاریخي بېباورۍ، امنیتي اختلافاتو، د ډیورند کرښې مسئلې، د وسلهوالو ډلو د فعالیتونو او د اختلافاتو د حل لپاره د اغېزمن او دوامدار میکانیزم د نشتوالي د مجموعې پایله ده.
د بریدونو حقوقي اړخونه
د پاکستان د بریدونو په اړه تر ټولو مهمه مسئله د یوه هېواد پر خاوره د بل هېواد د پوځي ځواک د کارولو حقوقي مشروعیت دی. د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کارپوهانو د ۲۰۲۶ کال په مارچ کې ویلي وو چې د ملګرو ملتونو په منشور کې د زور کارولو د منع اصل باید رعایت شي او یوازې دا ادعا چې د یوه هېواد په خاوره کې وسلهوالې ډلې شتون لري، په خپله د پولې هاخوا د پوځي عملیاتو لپاره کافي حقوقي بنسټ نه شي کېدای. هغوی پر نړیوالو بشري قوانینو د رعایت او د ملکي وګړو پر ساتنې هم ټینګار کړی و.
له همدې امله، د هر برید حقوقي ارزونه باید د هدف، اړتیا، تناسب او د ملکي وګړو د خوندیتوب اړوند د نړیوالو اصولو د رعایت پر شواهدو ولاړه وي. خو د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې ادعا په خپله په بل هېواد کې د پوځي ځواک د نامحدود استعمال اجازه نه شي رامنځته کولی.
بشري پایلې
پر افغانستان د پاکستان د بریدونو له جدي پایلو څخه یوه پر ملکي وګړو د دغو بریدونو اغېزې دي. د ۲۰۲۶ کال د لومړیو درېیو میاشتو په اړه د ملګرو ملتونو په راپور کې په افغانستان کې د پولې هاخوا د تاوتریخوالي له امله د ۷۵۰ څخه د زیاتو ملکي تلفاتو یادونه شوې ده.
همداراز، یوناما د سپټمبر په ۲۱مه په یوه برید کې د یوه نارینه، یوې ښځې او یوې نجلۍ وژل کېدل تایید کړي دي. دا وضعیت یوازې د مرګژوبلې سبب نه کېږي، بلکې د خلکو د بېځایه کېدو، د کورونو او ملکي زیربناوو د زیانمنېدو، د سوداګرۍ د ګډوډېدو او د سرحدي سیمو پر خلکو د اقتصادي او ټولنیزو فشارونو د زیاتېدو لامل هم ګرځي. د ملګرو ملتونو کارپوهانو د ۲۰۲۶ کال په مارچ کې ویلي وو چې د نښتو له امله له ۱۱۵ زرو څخه زیات کسان بېځایه شوي دي.
سیاسي او سیمهییزې پایلې
د بریدونو دوام د دواړو هېوادونو ترمنځ باور لا زیات کمزوری کوي او د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې، سوداګرۍ او د سرحدونو د مدیریت په برخو کې د همکاریو زمینه محدودوي. له بلې خوا، د افغانستان او پاکستان ترمنځ د شخړې پراخېدل کولای شي د سیمې پر نورو هېوادونو، په ځانګړې توګه چین او د منځنۍ اسیا پر هېوادونو، هم امنیتي او اقتصادي اغېزې ولري.
د دوامدار حل لپاره اړینه ده چې د امنیتي معلوماتو د تبادلې، سیاسي خبرو، د سرحدونو د اغېزمن مدیریت او د اختلافاتو د حل لپاره مستقیم او دوامدار میکانیزم رامنځته شي؛ نه دا چې هره امنیتي پېښه په پوځي برید بدله شي.
پایله
د وروستیو تحولاتو ارزونه ښيي چې د پاکستان له لوري د وسلهوالو ډلو د بریدونو په اړه مطرح کېدونکې امنیتي اندېښنې د بحث او څېړنې وړ دي؛ خو دغه اندېښنې نه شي کولای د افغانستان حاکمیت، ځمکنۍ بشپړتیا او د ملکي وګړو د خوندیتوب اړتیا له پامه وغورځوي.
له پولې هاخوا بریدونه، په ځانګړې توګه هغه مهال چې د ملکي وګړو د مرګژوبلې لامل کېږي، د نړیوالو قوانینو او د سولهییزې همزیستۍ له اصولو سره جدي حقوقي پوښتنې راپورته کوي.
د ملکي وګړو د تلفاتو او د زور کارولو د منع د اړتیا په اړه د ملګرو ملتونو د ادارو دریځونه کولای شي د افغانستان پر خاوره د بریدونو د سیاسي او حقوقي غندنې او د دغو پوځي اقداماتو د درولو د غوښتنې لپاره مهم بنسټ برابر کړي. له همدې امله، تمه کېږي چې نړیواله ټولنه او د سیمې هېوادونه د پاکستان له لوري د افغانستان پر خاوره د بریدونو په اړه چوپ پاتې نه شي.