رادیکالیزه شدن جوانان بهسرعت در حال تبدیل شدن به یک بحران جهانی است. در حالی که افراطگرایی راستگرا در بسیاری از نقاط جهان رو به افزایش است و گروههایی مانند دولت اسلامی همچنان نوجوانان را برای انجام حملات جذب میکنند، تهدیدی کمتر دیدهشده اما در حال رشد از دل خردهفرهنگهای آنلاین و جوامع دیجیتال ظهور کرده است؛ پدیدهای که تحت عنوان «افراطگرایی خشونتمحور نیهیلیستی» (NVE) شناخته میشود. اعضای این جریانها اغلب جوان، عمدتاً مرد و بهشدت درگیر فضای آنلاین هستند و روند جذب آنها بهمراتب سریعتر از الگوهای سنتی افراطگرایی است.
مارک-آندره آرجنتینو، پژوهشگر این حوزه، افراطگرایی نیهیلیستی را بهعنوان گرایشی تعریف میکند که در آن افراد در حاشیه جامعه، خشونت شدید را نه برای اهداف سیاسی یا مذهبی، بلکه صرفاً بهخاطر خود خشونت و ایجاد هرجومرج ترویج یا اجرا میکنند. این جریانها فاقد یک چارچوب ایدئولوژیک منسجم هستند و بیشتر بر پایه دیدگاهی انسانستیزانه شکل گرفتهاند که خشونت را عادیسازی و حتی ستایش میکند.
این شبکهها با بهرهگیری از پلتفرمهای دیجیتال مانند TikTok، X، Instagram، Reddit، Telegram، Discord و حتی بازیهای آنلاین، جوانان منزوی و آسیبپذیر را هدف قرار میدهند. بسیاری از قربانیان زیر ۲۵ سال و حتی زیر ۱۸ سال هستند و در برخی موارد کودکان بسیار کمسن نیز مورد هدف قرار میگیرند. این گروهها با شناسایی آسیبپذیریهایی مانند انزوای اجتماعی، مشکلات روانی یا خانوادگی، ابتدا اعتماد افراد را جلب کرده و سپس آنها را به سمت رفتارهای مخرب و خشونتآمیز سوق میدهند.
در قلب این پدیده، شبکهای غیرمتمرکز اما بهشدت متصل موسوم به «COM» یا «Community» قرار دارد که فعالیتهای آن عمدتاً در سه حوزه اخاذی جنسی، جرایم سایبری و خشونت فیزیکی دستهبندی میشود. یکی از شناختهشدهترین شاخههای این شبکه، گروه «764» است که نوجوانان ۸ تا ۱۷ ساله را هدف قرار داده و از طریق تهدید و سوءاستفاده، آنها را به انجام اعمال خشونتآمیز یا حتی خودکشی وادار میکند.
گروه دیگری به نام «Maniac Murder Cult» که ریشه در اوکراین دارد، با ترکیب ایدههایی مانند نیهیلیسم خشونتمحور، نئوفاشیسم و برتریطلبی قومی، بهدنبال ترویج هرجومرج و خشونت در سطح جهانی است. همچنین شبکه «No Lives Matter» با رد کامل هنجارهای اجتماعی، اعضای خود را به ارتکاب جرایم خشن برای کسب جایگاه درونگروهی تشویق میکند.
در کنار اینها، «True Crime Community» نیز بهعنوان یک اکوسیستم آنلاین از علاقهمندان به جرایم واقعی، در برخی موارد به الگوبرداری از حملات خشونتآمیز و تشویق آنها منجر شده است. اگرچه همه اعضای این جامعه دست به خشونت نمیزنند، اما بخش افراطی آن میتواند الهامبخش حملات واقعی باشد.
ویژگی مشترک این شبکهها، هدف قرار دادن جوانان آسیبپذیر و استفاده از سازوکارهای آنلاین برای جذب و کنترل آنهاست. در بسیاری از این گروهها، میزان خشونت فرد بهعنوان معیار اصلی اعتبار و جایگاه در نظر گرفته میشود؛ بهگونهای که تولید یا پخش محتوای خشونتآمیز به افزایش «اعتبار» در شبکه منجر میشود.
در سطح جهانی، این پدیده بهعنوان تهدیدی جدی در حال شناسایی است. برخی کشورها از جمله ایالات متحده، کانادا و نیوزیلند گروه «764» را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دادهاند و اقداماتی برای مقابله با این شبکهها آغاز شده است. با این حال، ماهیت فراملی و دیجیتال این گروهها، مقابله با آنها را دشوار کرده است.
کارشناسان معتقدند مقابله مؤثر با این تهدید نیازمند رویکردی چندجانبه است که دولتها، نهادهای اجتماعی، پلتفرمهای دیجیتال و خود جوانان را در بر گیرد. همچنین پلتفرمهای اجتماعی باید هم بهعنوان شریک در این مبارزه عمل کنند و هم در قبال کوتاهیهای خود پاسخگو باشند.
در نهایت، افراطگرایی خشونتمحور نیهیلیستی یا پوچ گرایانه نشان میدهد که تهدیدات امنیتی در عصر دیجیتال دیگر محدود به ایدئولوژیهای سنتی نیستند، بلکه میتوانند از دل فضاهای آنلاین و بدون چارچوبهای مشخص، بهسرعت شکل گرفته و به بحرانهای واقعی در دنیای فیزیکی تبدیل شوند.