ورود ناگهانی نزدیک به ۶۰ هزار مهاجر از مراکش به منطقه «سبته» اسپانیا، بار دیگر نقش مهاجرت در رقابتهای ژئوپلیتیکی را در کانون توجه قرار داده است. سبته، منطقهای کوچک تحت حاکمیت اسپانیا در شمال آفریقا، هفته گذشته شاهد ورود هزاران مهاجر بود که بخشی با شنا و گروهی دیگر از مسیرهای زمینی خود را به این منطقه رساندند.
این رویداد پرسشهای متعددی را به دنبال داشته است؛ از جمله اینکه چگونه چنین جمعیت بزرگی توانست از مرزهای تحت کنترل مراکش عبور کند و چرا همزمان پیامهایی در شبکههای اجتماعی مهاجران را به حرکت به سوی سبته تشویق میکرد. بسیاری از تحلیلگران معتقدند کاهش محسوس حضور نیروهای مرزبانی مراکش در زمان وقوع این رخداد، نمیتواند اتفاقی بوده باشد.
برخی کارشناسان، دولت مراکش را به استفاده دوباره از آنچه «باجگیری مهاجرتی» یا بهرهگیری از موج مهاجرت برای اعمال فشار سیاسی بر کشورهای اروپایی خوانده میشود، متهم کردهاند. به باور آنان، رباط پیشتر نیز از مسئله مهاجران برای تأثیرگذاری بر تصمیمهای سیاسی کشورهای اروپایی استفاده کرده است.
این نخستین بار نیست که سبته و ملیلیا، دو منطقه تحت حاکمیت اسپانیا در شمال آفریقا، با موج گسترده مهاجرت روبهرو میشوند. در سال ۲۰۲۱ نیز حدود شش هزار نفر وارد این مناطق شدند و دولت اسپانیا در آن زمان مراکش را متهم کرد که بهطور عمدی کنترل مرزها را کاهش داده است. آن بحران در شرایطی رخ داد که مادرید از تصمیم دولت دونالد ترامپ برای به رسمیت شناختن حاکمیت مراکش بر صحرای غربی انتقاد کرده بود؛ تصمیمی که در چارچوب توافق عادیسازی روابط مراکش و اسرائیل اتخاذ شد.
پس از آن، اسپانیا در سال ۲۰۲۲ از طرح خودمختاری پیشنهادی مراکش برای صحرای غربی حمایت کرد و در مقابل، رباط متعهد شد از تکرار موجهای مشابه مهاجرت جلوگیری کند. اتحادیه اروپا نیز طی سالهای اخیر صدها میلیون یورو برای مدیریت مهاجرت و تقویت کنترل مرزها در اختیار مراکش قرار داده است.
با این حال، درباره انگیزه موج اخیر مهاجرت اتفاق نظر وجود ندارد. گروهی از تحلیلگران معتقدند مراکش با این اقدام در پی افزایش فشار بر اسپانیا درباره وضعیت سبته است؛ منطقهای که رباط آن را بخشی از قلمرو خود میداند. در مقابل، برخی دیگر این رخداد را در چارچوب رقابتهای گستردهتر منطقهای و بینالمللی ارزیابی میکنند.
در این میان، برخی گزارشها مدعیاند ایالات متحده و اسرائیل از پیامدهای سیاسی این بحران بیشترین بهره را میبرند. بر اساس این تحلیل، دولت اسپانیا در سالهای اخیر به یکی از منتقدان اصلی سیاستهای اسرائیل در غزه و برخی رویکردهای واشنگتن تبدیل شده است. مادرید صادرات تسلیحات به اسرائیل را محدود کرده، از توقف عملیات نظامی در غزه حمایت کرده و در جریان تنشهای اخیر نیز اجازه استفاده از برخی پایگاههای مشترک نظامی خود برای عملیات آمریکا علیه ایران را نداده است.
در پی بحران سبته، شماری از مقامها و چهرههای سیاسی آمریکا و اسرائیل نیز از این رخداد برای انتقاد از دولت پدرو سانچز استفاده کردند. برخی سیاستمداران آمریکایی این رویداد را نمونهای از پیامدهای سیاستهای مهاجرتی دولت اسپانیا دانستند و برخی مقامهای اسرائیلی نیز با اشاره به حضور اسپانیا در شمال آفریقا، مواضع مادرید را به چالش کشیدند.
گزارش همچنین به گسترش همکاریهای مراکش، آمریکا و اسرائیل پس از توافق ابراهیم اشاره میکند. از زمان عادیسازی روابط رباط و تلآویو، همکاریهای امنیتی، اطلاعاتی، نظامی و اقتصادی میان دو طرف افزایش یافته و مراکش به یکی از خریداران مهم تجهیزات دفاعی اسرائیل تبدیل شده است.
دولت مراکش تاکنون درباره نقش خود در موج اخیر مهاجرت بیانیه رسمی منتشر نکرده است، اما پس از فروکش کردن بحران، نیروهای امنیتی خود را در مرزهای سبته افزایش داد و بخش بزرگی از مهاجرانی را که وارد این منطقه شده بودند، به خاک خود بازگرداند.
در مجموع، این گزارش نتیجه میگیرد که صرفنظر از علت اصلی هجوم مهاجران، این بحران به ابزاری برای تشدید فشارهای سیاسی بر دولت اسپانیا تبدیل شده و نشان داده است که مسئله مهاجرت، فراتر از یک چالش انسانی، به بخشی از رقابتهای ژئوپلیتیکی میان بازیگران منطقهای و بینالمللی تبدیل شده است.
مطلبی از رسپانسیبل استیت کرفت