گزارش تازه تیم نظارت بر تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل، تصویری پیچیده از وضعیت گروههای مسلح در افغانستان و جنوب آسیا ارائه میکند؛ تصویری که در آن از یکسو داعش خراسان زیر فشار عملیاتهای امنیتی در افغانستان و پاکستان متحمل ضربه شده و از سوی دیگر، فعالیت تحریک طالبان پاکستان، القاعده و شماری از گروههای منطقهای همچنان بهعنوان بخشی از نگرانیهای امنیتی مطرح شده است. این گزارش که اطلاعات دریافتی تا ۹ جون ۲۰۲۶ را در بر میگیرد، تأکید دارد که سطح تهدید در جنوب آسیا افزایش یافته است.
در بخش مربوط به افغانستان، گزارش میگوید داعش خراسان همچنان بزرگترین تهدید برای حکومت افغانستان و منطقه ارزیابی میشود، اما این گروه در نتیجه عملیاتهای ضدتروریسم طالبان و پاکستان با «ضربات جدی» روبهرو شده است. براساس این ارزیابی، عملیات نیروهای طالبان بهویژه در شمال افغانستان و شهرهای بزرگ از جمله کابل، تواناییهای داعش خراسان را کاهش داده و شمار حملات این گروه در داخل افغانستان نیز پایین آمده است. در مقابل، فعالیت آن در پاکستان افزایش یافته است.
این نکته یکی از بخشهای مهم گزارش است؛ زیرا در کنار طرح نگرانی درباره حضور گروههای مسلح، به تأثیر عملیات حکومت افغانستان علیه داعش نیز اشاره میکند. ارزیابی سازمان ملل این است که داعش خراسان اکنون در مرحله بازسازی قرار دارد و با وجود کاهش توان عملیاتی، همچنان ظرفیت انجام حملات پراکنده اما پرتلفات را حفظ کرده است. کشورهای عضو همچنین گزارش دادهاند که این گروه به تجهیزات تاکتیکی از جمله پهپاد، دوربینهای دید در شب و تجهیزات حرارتی دسترسی دارد و اعضای آن در زمینه نبرد شهری و استفاده از پهپاد آموزش دیدهاند.
گزارش در عین حال مدعی شده که بخشی از فعالیت داعش خراسان به شمال افغانستان منتقل شده و آموزش نیروهای آن در مناطق دو سوی مرز افغانستان و پاکستان پراکنده شده است. در این ارزیابی از خیبرپختونخوا و حومه کابل نیز بهعنوان مناطقی یاد شده که عناصر این گروه در آن حضور دارند. سازمان ملل حمله انتحاری ۱۹ جنوری به یک رستوران چینی در کابل را که ۱۲ کشته و ۱۵ زخمی برجا گذاشت، از نمونههای فعالیت داعش خراسان ذکر کرده است.
بخش دیگری از گزارش به تحریک طالبان پاکستان اختصاص دارد. تیم نظارت میگوید حملات این گروه علیه پاکستان افزایش یافته و تنشهای مرزی میان کابل و اسلامآباد نیز در همین بستر تشدید شده است. گزارش مدعی است امارت اسلامی همچنان از تحریک طالبان پاکستان حمایت میکند؛ ادعایی که مقامهای حکومت افغانستان بارها رد کرده و تأکید داشتهاند اجازه استفاده از خاک افغانستان علیه کشورهای دیگر را نمیدهند.
در عین حال، خود گزارش به اقداماتی اشاره میکند که نشاندهنده تلاش کابل برای مهار تحریک طالبان پاکستان است. براساس اطلاعات ارائهشده از سوی کشورهای عضو، امارت اسلامی حدود دو هزار جنگجوی تحریک طالبان پاکستان و اعضای خانوادههای آنان را از مناطق نزدیک مرز پاکستان به نقاطی در داخل افغانستان منتقل کرده است. گزارش همچنین میگوید هبتالله آخندزاده، رهبر امارت اسلامی، از طریق کانالهای غیرعلنی به رهبری تحریک طالبان پاکستان هشدار داده که حملات علیه پاکستان را متوقف کند؛ در غیر این صورت ممکن است حمایت شان را از دست بدهد.
القاعده نیز در ارزیابی تازه سازمان ملل جایگاه ویژهای دارد. گزارش میگوید وضعیت و قدرت این شبکه در افغانستان نسبت به گذشته تغییر محسوسی نکرده است. سازمان ملل میگوید القاعده پیش از این نیز حمایت ایدئولوژیک و آموزشی از تحریک طالبان پاکستان داشته، اما موضعگیری اخیر آشکارتر بوده است.
در ادامه، گزارش به القاعده در شبهقاره هند یا «AQIS» پرداخته و مدعی شده این شبکه از یک ساختار پراکنده به سوی یک تشکیلات منطقهای حرکت کرده است. بر اساس گزارش، این گروه شبکههای مالی و لجستیکی ایجاد کرده و بهجای واحدهای بزرگ، از سلولهای کوچک و غیرمتمرکز استفاده میکند.
جنبش اسلامی ترکستان شرقی یا حزب اسلامی ترکستان نیز یکی دیگر از محورهای گزارش است. برخی کشورهای منطقه به سازمان ملل گفتهاند که این گروه بار دیگر در بدخشان، از جمله دهلیز واخان، متمرکز شده و در کندز نیز پایگاههایی ایجاد کرده است. یک کشور عضو همچنین مدعی شده اعضای این گروه در یک اردوگاه آموزشی تازه القاعده در برگمتال نورستان آموزش میبینند. با این حال، گزارش دیدگاه متفاوت یک کشور دیگر را نیز ثبت کرده که این گروه را کوچک، از نظر نظامی غیرفعال و تحت محدودیت طالبان ارزیابی کرده و ادعای برخورداری آن از پهپادهای پیشرفته را رد کرده است.
این تفاوت ارزیابیها نکته مهمی در خوانش گزارش است. تیم نظارت تصریح میکند که یافتههای آن بر اطلاعات و ارزیابیهای کشورهای عضو استوار است و دستیابی به دادههای قابل اعتماد، بهویژه درباره شمار نیروهای گروههای مسلح، دشوار است. از همین رو، در موارد اختلاف، گزارش تلاش کرده دیدگاههای متفاوت کشورهای عضو را منعکس کند.
برآیند گزارش تازه شورای امنیت، نه حذف تهدید گروههای مسلح از افغانستان است و نه بازگشت آنان به سطح قدرت سالهای گذشته. داعش خراسان تحت فشار قرار گرفته، اما توان بازسازی خود را حفظ کرده است؛ تحریک طالبان پاکستان به یکی از مهمترین عوامل تنش کابل و اسلامآباد تبدیل شده و درباره القاعده و گروههای آسیای مرکزی نیز ارزیابیهای متفاوتی وجود دارد. به این ترتیب، افغانستان همچنان یکی از محورهای اصلی معادله امنیتی جنوب و آسیای مرکزی باقی مانده؛ جایی که موفقیت عملیات علیه داعش با نگرانی درباره شبکههای فرامرزی و رقابتهای امنیتی منطقهای همزمان شده است.