مؤسسه حقوق بشری رواداری در گزارشی تازه اعلام کرده است که حملات نظامی پاکستان به خاک افغانستان از اول دسامبر ۲۰۲۴ تا پایان جون ۲۰۲۶، پیامدهای گسترده انسانی، اجتماعی و اقتصادی برای غیرنظامیان داشته و احتمالاً شماری از این حملات ناقض حقوق بینالملل بشردوستانه و در مواردی مصداق جنایت جنگی بوده است.
این گزارش بر پایه شواهد میدانی، روایت قربانیان، مصاحبه با شاهدان عینی و اطلاعات منابع محلی تهیه شده و هدف آن بررسی پیامدهای انسانی و حقوقی حملات پاکستان، بازتاب صدای بازماندگان، تقویت پاسخگویی و افزایش آگاهی عمومی عنوان شده است.
براساس یافتههای رواداری، نیروهای نظامی پاکستان در دوره مورد بررسی، حملات متعددی را در ولایتهای خوست، پکتیا، پکتیکا، نورستان، ننگرهار، قندهار، هلمند و کابل انجام دادهاند. در نتیجه این حملات، دستکم یکهزار و ۱۸۷ غیرنظامی کشته یا زخمی شده، بیش از ۲۹ هزار خانواده مجبور به ترک محل زندگی خود شدهاند و صدها خانه مسکونی، مرکز درمانی، مکتب، مسجد و سایر تأسیسات غیرنظامی بهطور کامل یا جزئی تخریب شده است.
در بخشی از گزارش، به حمله هوایی پاکستان به یک مرکز درمان معتادان در کابل اشاره شده است. براساس اطلاعات گردآوریشده، در این حمله دستکم ۳۰۰ بیمار و کارمند مرکز کشته یا زخمی شدهاند. رواداری این حمله را نقض آشکار اصول اساسی حقوق بینالملل بشردوستانه دانسته و تأکید کرده است که این اقدام ممکن است در چارچوب جنایت جنگی مورد بررسی قرار گیرد.
همچنین بر پایه این گزارش، نیروهای پاکستانی از اول فبروری تا ۱۴ آوریل ۲۰۲۶، تنها مسیر ارتباطی ولسوالیهای کامدیش و برگ مَتال ولایت نورستان با مرکز این ولایت و ولایتهای کنر و ننگرهار را برای بیش از دو ماه بهطور کامل مسدود کردند. این اقدام، هزاران تن از باشندگان این مناطق را با شرایط دشوار روبهرو ساخت و دسترسی آنان به مواد غذایی، خدمات درمانی و سایر نیازهای اساسی را بهشدت محدود کرد.
رواداری تأکید کرده است که پیامدهای این حملات تنها به تلفات انسانی و خسارات مادی محدود نمیشود. بازماندگان و خانوادههای قربانیان با آثار عمیق روانی، اجتماعی و اقتصادی مواجه شدهاند. ترس مداوم، از میان رفتن احساس امنیت، توقف یا اختلال در آموزش کودکان، افزایش فقر، آوارگی و دشواری بازگشت به زندگی عادی، از موضوعاتی است که در بیشتر مصاحبههای انجامشده تکرار شده است.
در بخش پیشینه گزارش آمده است که مناطق مرزی افغانستان و پاکستان در سالهای اخیر بارها شاهد تنشهای امنیتی و درگیریهای مسلحانه بودهاند. این تنشها از اواخر سال ۲۰۲۴ و همزمان با افزایش حملات تحریک طالبان پاکستان علیه نیروهای نظامی و امنیتی این کشور، شدت بیشتری یافته است.
به دنبال تشدید تنشها، نیروهای پاکستانی بارها با عنوان عملیات مبارزه با تروریسم، مناطقی را در داخل خاک افغانستان هدف قرار دادهاند. در مقابل، نیروهای افغانستان نیز مواضع پاکستان را در امتداد خط فرضی دیورند و در برخی موارد در داخل خاک آن کشور هدف قرار دادهاند. رواداری با توجه به حملات متقابل دو طرف به قلمرو یکدیگر، وضعیت موجود را از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه، یک مخاصمه مسلحانه بینالمللی ارزیابی کرده است.
براساس گزارش، بخش قابل توجهی از حملات پاکستان در روستاها و مناطق مسکونی نزدیک خط دیورند رخ داده است؛ مناطقی که هزاران خانواده غیرنظامی در آن زندگی میکنند و مکاتب، مراکز درمانی، مساجد و تأسیسات عمومی نیز در آن قرار دارند.
رواداری برای تهیه این گزارش، با ۲۲ مرد شامل بازماندگان، اعضای خانواده قربانیان، شاهدان عینی، کارکنان صحی، بزرگان محلی و دیگر منابع مرتبط، بهصورت آنلاین مصاحبه کرده است. این گفتوگوها به زبانهای پشتو و دری و براساس پرسشنامهای یکسان و نیمهساختاریافته انجام شده و هر مصاحبه میان یکونیم تا دو ساعت ادامه داشته است.
اطلاعات گردآوریشده با تصاویر، ویدئوها، اسناد شفاخانهها و مراکز درمانی و گزارشهای رسانهها و نهادهای حقوق بشری تطبیق داده شده است. رواداری گفته است تنها مواردی را در آمار نهایی گنجانده که دستکم از سوی دو منبع مستقل تأیید شدهاند.
رواداری در پایان تأکید کرده است که به دلیل این محدودیتها، میزان واقعی تلفات، خسارات و موارد نقض حقوق بینالملل بشردوستانه احتمالاً بیشتر از ارقامی است که در این گزارش ثبت شده است.