نجاح محمد علی، تحلیلگر مسائل خاورمیانه، در گفتگوی اختصاصی با دکتر سید میثم موسوی، تحلیلگر مسائل بین‌الملل، در خبرگزاری آفاق، به بررسی پیامدهای سه ساله عملیات طوفان الاقصی، آینده پیمان ابراهیم، تقابل ایران با امریکا و اسرائیل، نقش کشورهای اسلامی در تحولات یمن، بحران سیاسی پاکستان و تجربه افغانستان در پیوند میان مقاومت و مذاکره پرداخت.
این گفتگو روز یکشنبه، ۱۹ میزان ۱۴۰۵، برگزار شد و محور اصلی آن، بررسی تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه پس از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ و چشم انداز سیاسی و امنیتی منطقه بود.
طوفان‌الاقصی و آشکارشدن محدودیت‌های برتری نظامی اسرائیل
نجاح محمد علی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر عملیات طوفان الاقصی بر دکترین بازدارندگی اسرائیل گفت که این عملیات، با وجود توانایی های گسترده اطلاعاتی و نظامی اسرائیل و حمایت راهبردی امریکا، ضعف های مهمی را در ساختار امنیتی آن آشکار ساخت.
به گفته وی، اسرائیل با برخورداری از تجهیزات پیشرفته، شبکه های اطلاعاتی گسترده و برتری نظامی، خود را در موقعیتی می دید که می تواند تحرکات گروه های فلسطینی را پیش‌بینی و مهار کند؛ اما عملیات ترکیبی هفتم اکتبر نشان داد که این برتری ها الزاماً به معنای توانایی جلوگیری از حملات غافلگیرکننده نیست.
او تأکید کرد که ابتکار عمل گروه های مقاومت فلسطینی توانست محاسبات امنیتی اسرائیل را با چالش روبه رو کند و محدودیت های بازدارندگی مبتنی بر قدرت نظامی و اطلاعاتی را نشان دهد.
پیمان ابراهیم و فشار افکار عمومی بر دولت های عربی
در بخش دیگری از گفتگو، موضوع آینده پیمان ابراهیم و روند عادی سازی روابط کشورهای عربی با اسرائیل بررسی شد.
محمد علی معتقد است عملیات طوفان الاقصی و جنگ پس از آن در غزه، روند گسترش علنی روابط با اسرائیل را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. وی گفت که واکنش افکار عمومی در کشورهای عربی و اسلامی، فشار قابل توجهی بر دولت ها وارد کرده و موجب شده است برخی برنامه های عادی سازی روابط با کندی یا توقف روبه رو شوند.
با این حال، او خاطرنشان کرد که منافع سیاسی و اقتصادی برخی دولت ها باعث شده است ارتباطات غیررسمی با اسرائیل همچنان ادامه پیدا کند. این تحلیلگر مسائل خاورمیانه همچنین درباره کمپین جهانی تحریم کالاهای اسرائیلی گفت که این حرکت توانسته فشارهای اقتصادی و اعتباری قابل توجهی بر برخی شرکت ها و نهادها وارد کند و آثار آن همچنان ادامه دارد.
یمن؛ تقابل منافع امنیتی و اقتصادی با مسئله فلسطین
یکی دیگر از محورهای مصاحبه، همکاری برخی کشورهای عربی و اسلامی در اقدامات نظامی علیه انصارالله یمن بود.
محمد علی با انتقاد از عملکرد کشورهای عربی در قبال تحولات فلسطین و یمن گفت که بسیاری از دولت های منطقه نتوانسته اند موضعی هماهنگ در حمایت از مردم فلسطین اتخاذ کنند. او با اشاره به اظهارات مایک پومپئو، وزیر پیشین امور خارجه امریکا، مدعی شد که واشنگتن نقش محوری در هدایت عملیات علیه انصارالله داشته است.
به باور وی، همکاری برخی کشورهای اسلامی در این اقدامات، تنها ناشی از نگرانی های نظامی نیست؛ بلکه مجموعه ای از عوامل فرقه ای، امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی در آن نقش دارد. او حفاظت از مسیرهای دریایی، امنیت انتقال انرژی و حفظ روابط راهبردی با کشورهای غربی را از انگیزه های مهم این همکاری ها دانست و عملکرد پاکستان و ترکیه را نیز در همین چارچوب مورد انتقاد قرار داد.
پاکستان و پیامدهای حضور در پیمان دفاعی با عربستان
در ادامه، دکتر سید میثم موسوی درباره حضور پاکستان در توافق دفاعی موسوم به «پیمان مکه» و پیامدهای احتمالی آن برای اسلام آباد پرسید. محمد علی در پاسخ به این پرسش اظهار داشت که مشکلات مالی پاکستان و فشارهای امریکا از عوامل اصلی مشارکت این کشور در ترتیبات نظامی مرتبط با عربستان سعودی بوده است.
وی معتقد است پاکستان با ورود به این معادلات، خود را در موقعیتی پیچیده قرار داده که ممکن است هزینه های سیاسی، امنیتی و اقتصادی بیشتری برای آن به همراه داشته باشد. او این تصمیم را با توجه به بحران های داخلی پاکستان، برخلاف منافع بلندمدت این کشور ارزیابی کرد.
بحران سیاسی پاکستان و ادعاهای مربوط به عمران خان
بخش دیگری از مصاحبه به اعتراضات سیاسی پاکستان و تشدید اختلاف میان تحریک انصاف و حکومت این کشور اختصاص یافت. نجاح محمد علی گفت که بحران سیاسی پاکستان دیگر صرفاً به اختلاف بر سر آزادی عمران خان، نخست وزیر پیشین، محدود نیست و به نارضایتی گسترده تر از ساختار حکمرانی تبدیل شده است.
وی معتقد است که برخی مخالفان پیشین عمران خان نیز به دلیل شرایط کنونی به صف حامیان او پیوسته اند. محمد علی همچنین اظهار داشت که مقام های حکومت پاکستان چندین بار قصد داشته اند عمران خان و همسرش را در زندان هدف قرار دهند. او اعتراضات اخیر را با مجموعه ای از عوامل اقتصادی، امنیتی و سیاست خارجی پاکستان مرتبط دانست و گفت که مشارکت اسلام آباد در تحولات منطقه ای، از جمله موضوع یمن، بر نارضایتی های داخلی افزوده است.
به باور این تحلیلگر، شکاف میان مردم و حکومت پاکستان در حال عمیق‌ترشدن است و ادامه این وضعیت می‌تواند پیامدهای سیاسی جدی داشته باشد. وی همچنین با طرح موضوع نفوذ گسترده امریکا بر سیاست‌های حکومت پاکستان، احتمال تشدید بحران و تغییرات سیاسی در این کشور را مطرح کرد.
تقابل ایران با امریکا و اسرائیل؛ جنگی با ابعاد فرسایشی
در بخش مربوط به تقابل ایران با امریکا و اسرائیل، محمد علی این رویارویی را فراتر از یک منازعه نظامی محدود توصیف کرد. او معتقد است که از نگاه تهران، این تقابل با مسائل اساسی امنیت ملی، جایگاه منطقه‌ای و آینده محور مقاومت ارتباط دارد. وی گفت که ایران از حمایت خود از گروه‌های همسو در منطقه دست نخواهد کشید و با عادی‌سازی روابط با اسرائیل نیز مخالف است.
محمد علی با تأکید بر ماهیت طولانی‌مدت این تقابل، اظهار داشت که جنگ فرسایشی می‌تواند به سود ایران تمام شود؛ زیرا جغرافیای گسترده این کشور و افزایش هزینه‌های نظامی برای طرف مقابل، در محاسبات راهبردی نقش مهمی دارد. به باور او، افزایش هزینه‌های ادامه جنگ برای امریکا و اسرائیل، یکی از عوامل مؤثر در تغییر موازنه قدرت خواهد بود. وی همچنین خروج نیروهای نظامی امریکا از منطقه را از شرایط اساسی دستیابی به یک توافق صلح پایدار دانست.
تجربه افغانستان؛ پیوند مقاومت و مذاکره
در بخش افغانستان، دکتر سید میثم موسوی تجربه بیست‌ساله جنگ و مذاکرات منتهی به خروج نیروهای امریکایی را مطرح کرد و درباره امکان استفاده از این تجربه در مسئله فلسطین پرسید. نجاح محمد علی گفت که امارت اسلامی افغانستان توانست مقاومت نظامی و مذاکرات سیاسی را در یک مسیر دنبال کند و در نهایت، خروج نیروهای امریکایی از افغانستان تحقق یافت.
وی این تجربه را نمونه‌ای از پیوند مقاومت و مذاکره دانست، اما تأکید کرد که شرایط فلسطین با افغانستان تفاوت‌های اساسی دارد. او با اشاره به تجربه مذاکرات فلسطینیان و توافق اسلو، معتقد است که روندهای سیاسی گذشته نتوانسته‌اند به تحقق کامل حقوق مردم فلسطین منجر شوند. محمد علی همچنین از مواضع امارت اسلامی در حمایت از فلسطین و مخالفت با محدودیت‌های هوایی اعمال‌شده علیه ایران استقبال کرد.
او در ادامه از مردم و حاکمیت افغانستان خواست که از اختلافات مذهبی میان شیعه و سنی دوری کنند و وحدت داخلی را حفظ نمایند. به باور وی، همکاری منطقه‌ای میان افغانستان، ایران و پاکستانی که در آن جریان سیاسی عمران خان نقش مؤثری داشته باشد، می‌تواند ظرفیت تازه‌ای برای حمایت از مسئله فلسطین ایجاد کند.
تغییر موازنه قدرت و آینده مسئله فلسطین
در پایان این گفت‌وگو، موضوع تغییر موازنه قدرت میان امریکا و اسرائیل از یک‌سو و ایران و جبهه مقاومت از سوی دیگر بررسی شد. محمد علی معتقد است که تحولات سه سال گذشته، به‌ویژه در عرصه افکار عمومی، رسانه‌ها و گفتمان سیاسی، موقعیت جبهه مقاومت را تقویت کرده است. وی گفت که گسترش اعتراضات جهانی علیه جنگ غزه و افزایش حمایت از حقوق فلسطینیان نشان می‌دهد که روایت‌های مربوط به این منازعه در سطح بین‌المللی دستخوش تغییر شده‌اند.
با این حال، او تأکید کرد که دستاوردهای نظامی و رسانه‌ای به‌تنهایی برای دستیابی به یک راه‌حل پایدار کافی نیستند. به گفته محمد علی، فشارهای حقوقی و اقتصادی باید به‌صورت هدفمند، مستمر و بین‌المللی دنبال شوند و هم‌زمان، انسجام سیاسی و ظرفیت دیپلماتیک حامیان فلسطین تقویت شود. وی کاهش وابستگی کامل به حمایت خارجی و جلوگیری از تحمیل هزینه‌های سیاسی بیشتر را نیز از ضرورت های آینده دانست.
این تحلیلگر در جمع بندی اظهار داشت که بدون تبدیل دستاوردهای میدانی و حمایت افکار عمومی به نتایج مشخص سیاسی و حقوقی، تغییرات کنونی ممکن است موقتی باقی بمانند.
گفت‌وگوی اختصاصی خبرگزاری آفاق با نجاح محمد علی، در مجموع بر این ارزیابی متمرکز بود که تحولات پس از هفتم اکتبر، علاوه بر تغییر محاسبات امنیتی منطقه، مسئله فلسطین را بار دیگر در مرکز رقابت‌های سیاسی و راهبردی خاورمیانه قرار داده است؛ رقابتی که آینده آن به تحولات میدانی، تصمیم‌های دولت‌های منطقه و توانایی تبدیل فشارهای بین المللی به راه حل های سیاسی وابسته خواهد بود.