امتیاز گل، رئیس مرکز مستقل مطالعات پژوهشی و امنیتی اسلامآباد، در یادداشتی تحلیلی نوشت که جاهطلبی پاکستان برای تبدیل شدن به پل ارتباطی میان آسیای جنوبی و آسیای مرکزی، همواره محور اصلی سیاست این کشور در قبال افغانستان بوده است. به گفته او، تلاشهای دیپلماتیک اسلامآباد در قبال جنگ ایران و آمریکا-اسرائیل، میانجیگری میان طرفهای درگیر و همچنین گسترش همکاری با کشورهایی مانند عربستان سعودی، کویت، قطر، مصر و ترکیه، همگی در راستای ایجاد ثبات منطقهای و باز نگه داشتن کریدورهای تجاری ارزیابی میشوند؛ اما این اهداف با واقعیتی متفاوت در داخل پاکستان روبهرو است، جایی که ناامنی فزاینده و بسته بودن یا اختلال در مرزها با افغانستان و هند، این چشمانداز را با چالش مواجه کرده است.
او مینویسد اگرچه پاکستان کوتاهترین مسیر دسترسی کشورهای آسیای مرکزی به دریای عرب از طریق بنادر کراچی، قاسم و گوادر را در اختیار دارد، اما موقعیت جغرافیایی بهتنهایی برای رونق تجارت کافی نیست. از نگاه وی، بسته شدن مرزها نهتنها موجب کاهش حملات گروههای مسلح نشده، بلکه پس از محدود شدن تجارت با افغانستان از اکتبر ۲۰۲۵، حملات در بلوچستان و خیبرپختونخوا نیز افزایش یافته است.
به گفته این تحلیلگر، ماه جولای مرگبارترین ماه سال بود و ۳۱۷ نفر از نیروهای امنیتی و غیرنظامیان جان باختند. او همچنین یادآور شد که ماه آگوست نیز با یک حمله انتحاری در منطقه کبلِ سوات آغاز شد که ۱۷ کشته برجا گذاشت. در همین حال، شمار نیروهای امنیتی کشتهشده در جولای به ۱۱۴ نفر رسید که بالاترین رقم ماهانه از جنوری ۲۰۲۳ محسوب میشود.
امتیاز گل با اشاره به آمارهای امنیتی مینویسد از ابتدای سال تاکنون حدود دو هزار و ۷۸۶ نفر در نتیجه حملات گروههای مسلح و عملیات ضدتروریستی جان خود را از دست دادهاند که شامل یکهزار و ۸۵۷ عضو گروههای مسلح، ۴۶۳ غیرنظامی، ۴۳۴ نیروی امنیتی و ۳۲ عضو کمیتههای مردمی است.
در مقابل، تجارت رسمی و ترانزیتی پاکستان با افغانستان بهشدت کاهش یافته است. او میگوید حجم تجارت که پیش از آگست ۲۰۲۱ به حدود ۸۹ هزار کانتینر میرسید، اکنون به حدود ۱۱ هزار و ۵۹۲ کانتینر کاهش یافته و بخش زیادی از این محمولهها میان بنادر کراچی، قاسم و گذرگاههای تورخم و چمن متوقف ماندهاند.
به باور نویسنده، دولت پاکستان همچنان بر رویکرد نظامی برای مقابله با ناامنی تکیه دارد، در حالی که برای جلب همکاری جوامع محلی و بازگرداندن اعتماد عمومی اقدام مؤثری انجام نداده است. او همچنین معتقد است بخش عمده خشونتها در مناطقی رخ میدهد که دارای منابع غنی معدنی مانند کرومیت، زغالسنگ، طلا و گرانیت هستند.
امتیاز گل ادعا میکند طی دو دهه گذشته میان ثروت معدنی و اخاذی گروههای مسلح در مناطق قبایلی سابق ارتباطی آشکار وجود داشته است. به گفته او، برخی پیمانکاران خصوصی برای ادامه فعالیت معادن، مبالغی را به گروههای مسلح پرداخت میکنند و این روند به نوعی همزیستی اعلامنشده میان بازیگران دولتی و غیردولتی برای تداوم استخراج معادن تبدیل شده است.
وی همچنین مینویسد که مناطقی مانند خیبر، دره آدمخیل، اورکزی، مهمند، کرم، کرک، وزیرستان و کوهات همچنان محل فعالیت گروههای مسلح هستند و علاوه بر اخاذی از معادن، درآمدهایی از قاچاق مواد مخدر، تجارت، حوالههای مالی و باجگیری از خانوادههای ثروتمند خارج از کشور به دست میآورند.
این تحلیلگر در ادامه به تحولات اخیر میان گروههای مسلح اشاره کرده و میگوید در ماههای گذشته، داعش خراسان و جماعتالاحرار ظاهراً علیه تحریک طالبان پاکستان متحد شدهاند و این امر احتمالاً موجب عقبنشینی این گروه از برخی مناطق شده است. با این حال، او این تحول را محل تردید دانسته و این پرسش را مطرح میکند که آیا تحریک طالبان پاکستان تحت فشار کابل عقبنشینی کرده یا واقعاً از سوی گروههای رقیب کنار زده شده است.
او همچنین انتشار ویدئوهای منتسب به نورولی محسود، رهبر تحریک طالبان پاکستان، که حضور خود را در داخل پاکستان نشان میدهد، با فشارهای بینالمللی بر حکومت افغانستان مرتبط میداند و در پایان این پرسش را مطرح میکند که آیا گروههایی مانند تحریک طالبان پاکستان، ارتش آزادیبخش بلوچستان، داعش خراسان، جنبش اسلامی ترکستان شرقی و القاعده، با وجود تفاوتهای ظاهری، در نهایت هدف مشترکی برای بیثبات نگه داشتن منطقه دنبال میکنند یا خیر.
مطلبی از اکسپرس تریبون