میکا واینبرگ، پژوهشگر مؤسسه کارنگی کالیفرنیا، در مقالهای با عنوان «تحقق ظرفیتهای هوش مصنوعی برای تقویت دموکراسی مشورتی» استدلال میکند که هوش مصنوعی میتواند شیوه مشارکت شهروندان در فرآیندهای دموکراتیک را متحول سازد، اما بهرهبرداری از این ظرفیتها مستلزم ایجاد زیرساختهای حکمرانی مناسب است.
به باور نویسنده، دموکراسیهای معاصر با چالشی دیرینه مواجهاند؛ از یکسو نیاز دارند مشارکت عمومی را گسترش دهند و از سوی دیگر کیفیت گفتوگوها و تصمیمگیریها را حفظ کنند. در گذشته، فرآیندهای مشورتی معمولاً در مقیاس محدود و با حضور دهها یا صدها نفر برگزار میشد، زیرا مدیریت و تحلیل دیدگاههای هزاران نفر از نظر عملی دشوار بود. اما هوش مصنوعی این معادله را تغییر داده و امکان سازماندهی گفتوگوهای گسترده میان دهها هزار شهروند را فراهم کرده است. این فناوری قادر است حجم عظیمی از نظرات، پیشنهادها و دیدگاهها را تحلیل کرده و آنها را در قالب گزارشهای منظم و قابل استفاده برای سیاستگذاران ارائه کند.
مقاله چهار مزیت اصلی برای استفاده از هوش مصنوعی در فرآیندهای دموکراتیک برمیشمارد. نخست، افزایش مقیاس مشارکت عمومی بدون قربانی کردن کیفیت گفتوگوهاست. ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی میتوانند هزاران نظر را دستهبندی و خلاصه کنند و حتی دیدگاههای اقلیت را که ممکن است در میان انبوه نظرات نادیده گرفته شوند، حفظ نمایند. نمونههایی از این رویکرد در تایوان، بریتانیا و برخی ایالتهای آمریکا به کار گرفته شده و نتایج امیدوارکنندهای داشته است.
دومین مزیت، کاهش شکاف اطلاعاتی میان شهروندان است. در بسیاری از مباحث عمومی، افراد عادی در مقایسه با کارشناسان یا گروههای برخوردار از منابع بیشتر، دسترسی کمتری به اطلاعات دارند. هوش مصنوعی میتواند اسناد پیچیده سیاستی را به زبان ساده توضیح دهد، اطلاعات را بهصورت بلادرنگ راستیآزمایی کند و حتی محتوا را متناسب با سطح دانش مخاطبان ارائه دهد. این قابلیت میتواند مشارکت آگاهانهتر شهروندان را تسهیل کند و کیفیت تصمیمگیری جمعی را ارتقا بخشد.
سومین فرصت، گسترش شمول و مشارکت اجتماعی است. بسیاری از افراد به دلیل فاصله جغرافیایی، محدودیتهای جسمی، مسئولیتهای خانوادگی یا موانع زبانی از حضور در فرآیندهای مشورتی بازمیمانند. ابزارهای هوش مصنوعی، از ترجمه همزمان و زیرنویس خودکار گرفته تا امکانات ویژه برای افراد دارای معلولیت، میتوانند این موانع را کاهش دهند و امکان مشارکت گروههای بیشتری را فراهم سازند. به این ترتیب، دموکراسی میتواند صدای اقشار متنوعتری از جامعه را در تصمیمگیریها منعکس کند.
چهارمین مزیت به افزایش پاسخگویی و شفافیت مربوط میشود. یکی از انتقادهای رایج به فرآیندهای مشارکتی این است که شهروندان نظرات خود را مطرح میکنند، اما تأثیر واقعی آنها بر تصمیمات نهایی مشخص نیست. نویسنده معتقد است هوش مصنوعی میتواند با ایجاد سامانههای ردیابی و گزارشدهی، نشان دهد که چگونه دیدگاههای مردم در تدوین سیاستها لحاظ شده یا کنار گذاشته شدهاند. این امر اعتماد عمومی به نهادهای دموکراتیک را تقویت خواهد کرد.
با وجود این فرصتها، مقاله هشدار میدهد که موانع جدی نیز وجود دارد. نخستین چالش، ناهماهنگی میان اهداف فنی سیستمهای هوش مصنوعی و ارزشهای دموکراتیک است. بسیاری از الگوریتمها برای افزایش تعامل و جلب توجه کاربران طراحی شدهاند و به همین دلیل ممکن است محتوای احساسی و جنجالی را برجسته کنند. در نتیجه، دیدگاههای سنجیده و مبتنی بر استدلال ممکن است کمتر دیده شوند. همچنین ابزارهای خلاصهسازی خودکار گاهی نظرات اقلیتها را حذف یا در قالب دستهبندیهای کلی ادغام میکنند و بدین ترتیب بخشی از تنوع دیدگاهها از بین میرود.
چالش دوم به ضعف نهادهای عمومی در مدیریت این فناوریها مربوط میشود. بسیاری از دولتها، شوراهای محلی و نهادهای دموکراتیک فاقد نیروی انسانی متخصص برای ارزیابی و نظارت بر سامانههای هوش مصنوعی هستند. در نتیجه، آنها ناگزیر به شرکتهای خصوصی وابسته میشوند؛ شرکتهایی که ممکن است منافع تجاری خود را بر اهداف دموکراتیک ترجیح دهند. نویسنده این وضعیت را نوعی «وابستگی خطرناک» میداند که میتواند استقلال و مشروعیت فرآیندهای دموکراتیک را تضعیف کند.
یکی دیگر از مشکلات، مسئله مشروعیت خلاصهسازی خودکار است. هنگامی که هزاران نظر مردمی توسط یک الگوریتم به چند صفحه گزارش تبدیل میشود، شهروندان نمیتوانند بهراحتی بررسی کنند که آیا دیدگاههایشان بهدرستی منعکس شده است یا خیر. این مسئله ممکن است اعتماد عمومی را کاهش دهد و احساس بیعدالتی ایجاد کند. از این رو، نویسنده بر ضرورت شفافیت بیشتر و ایجاد سازوکارهایی برای بازبینی نتایج توسط خود مشارکتکنندگان تأکید میکند.
مقاله همچنین نسبت به تمرکز زیرساختهای دموکراسی دیجیتال در دست تعداد محدودی از شرکتهای فناوری هشدار میدهد. اگر ابزارهای اصلی مشارکت عمومی تحت کنترل شرکتهای خصوصی باشند، تصمیمات مهم درباره نحوه نمایش نظرات، اولویتبندی اطلاعات و مدیریت دادهها عملاً خارج از نظارت دموکراتیک اتخاذ خواهد شد. به همین دلیل، نویسنده توسعه پلتفرمهای متنباز و تحت نظارت عمومی را ضروری میداند.
در بخش پایانی، واینبرگ تأکید میکند که آینده دموکراسی مبتنی بر هوش مصنوعی بیش از آنکه به پیشرفت فناوری وابسته باشد، به تصمیمات انسانی و نهادی بستگی دارد. او پیشنهاد میکند دولتها در آموزش نیروهای متخصص، تدوین استانداردهای بینالمللی، ایجاد نظامهای نظارتی مستقل و توسعه زیرساختهای عمومی سرمایهگذاری کنند. به باور او، فناوری لازم برای گسترش مشارکت دموکراتیک در مقیاس ملی و حتی قارهای از هماکنون وجود دارد؛ اما آنچه هنوز شکل نگرفته، چارچوب حکمرانی لازم برای تضمین مشروعیت، شفافیت و پاسخگویی این فرآیندهاست.
در نهایت، نویسنده نتیجه میگیرد که هوش مصنوعی میتواند به ابزاری قدرتمند برای تقویت دموکراسی تبدیل شود، اما تنها در صورتی که در خدمت ارزشهای دموکراتیک قرار گیرد و تحت نظارت مؤثر نهادهای عمومی و جامعه مدنی عمل کند.