در مطالعات امنیتی بازدارندگی به توانایی یک دولت برای منصرف ساختن دشمن از انجام اقدام نظامی یا خصمانه گفته می شود. زمانی که یک کشور بتواند هزینه های جنگ را برای طرف مقابل آن قدر سنگین جلوه دهد که دشمن از آغاز درگیری صرف نظر کند، می توان گفت که از قدرت بازدارندگی برخوردار است. در سال های اخیر جمهوری اسلامی ایران تلاش کرده است با تکیه بر توان نظامی، موقعیت جغرافیایی و نفوذ منطقه ای خود نوعی بازدارندگی در برابر آمریکا و اسرائیل ایجاد کند.
تحولات منطقه نیز نشان داده است که این سیاست تا اندازه ای موفق بوده و توانسته در محاسبات امنیتی رقبای ایران تاثیر بگذارد. یکی از مهم ترین پایه های بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران توان موشکی این کشور است. ایران طی دو دهه گذشته سرمایه گذاری گسترده ای در زمینه تولید موشک های بالستیک، کروز، هایپرسونیک و پهپادهای شناسایی، انتحاری و تهاجمی انجام داده است. اهمیت این توانایی در آن است که هرگونه حمله احتمالی به ایران می تواند با پاسخ متقابل همراه شود. حملات موشکی و پهپادی ایران در جنگ های اخیر مثل وعده صادق۱ ، وعده صادق۲ و وعده صادق۳ نشان داده است که تهران توانایی هدف قرار دادن مراکز نظامی دشمن و همپیمانان آن را در فواصل دور دارد.
همین مسئله سبب شده است که تصمیم گیرندگان در آمریکا و اسرائیل در مورد پیامدهای هرگونه اقدام نظامی گسترده و تداوم آن علیه ایران با احتیاط بیشتری عمل کنند و در جریان هر دو جنگ پیشنهاد آتش بس را از طریق طرف های ثالث به تهران ارائه کنند. عامل دیگری که به قدرت بازدارندگی ایران کمک می کند موقعیت ژئوپلیتیکی این کشور است. ایران در کنار تنگه هرمز قرار دارد گذرگاهی که یکی از مهم ترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان محسوب می شود. هرگونه ناامنی در این منطقه می تواند بر قیمت نفت و اقتصاد جهانی تاثیر بگذارد. به همین دلیل وقوع جنگ های اخیر نشان داد در صورت ادامه جنگ تنها طرف های درگیر متضرر نخواهند شد، بلکه بسیاری از کشورهای دیگر نیز با پیامدهای اقتصادی آن مواجه می شوند.
همین موضوع باعث شده است که قدرت های بزرگ همواره نسبت به وقوع جنگ در خلیج فارس محتاط باشند. از سوی دیگر، ایران تنها بر توانایی های نظامی کلاسیک خود تکیه نکرده است. یکی از ویژگی های استراتیژی امنیتی ایران، استفاده از ظرفیت بازیگران همسو با سیاست های جمهوری اسلامی در منطقه است. این مسئله سبب شده است که هرگونه رویارویی نظامی با ایران ابعاد گسترده تری پیدا کند و جغرافیای جنگ وسیع شود. به بیان دیگر اگر دشمنان ایران بخواهند وارد یک درگیری مستقیم شوند باید احتمال گسترش بحران به مناطق مختلف خاورمیانه را نیز در نظر بگیرند. افزایش دامنه و هزینه جنگ یکی از عناصر اصلی بازدارندگی ایران به شمار می رود. بنابراین نباید تصور کرد که بازدارندگی ایران به معنای برتری کامل نظامی است.
آمریکا همچنان بزرگ ترین قدرت نظامی جهان محسوب می شود و اسرائیل نیز از تکنالوژی های پیشرفته نظامی، سامانه های دفاع موشکی و حمایت گسترده غرب برخوردار است. علاوه بر این، فشارهای اقتصادی ناشی از تحریم ها بخشی از ظرفیت های ملی ایران را تحت تاثیر قرار داده است. بنابراین قدرت بازدارندگی ایران بیشتر بر افزایش هزینه های جنگ برای دشمن استوار است تا بر توانایی پیروزی قاطع در یک جنگ طولانی و گسترده. در مجموع می توان گفت که ایران طی سال های اخیر توانسته است نوعی بازدارندگی موثر و نامتقارن در برابر آمریکا و اسرائیل ایجاد کند که این بازدارندگی نه تنها بر قدرت موشکی، بلکه بر موقعیت ژئوپلوتیکی، قدرت دریایی و نفوذ منطقه ای استوار است. واقعیت این است که اگرچه تنش میان ایران، آمریکا و اسرائیل بارها به اوج رسیده و وارد جنگ های کوتاه مدت شده اند، اما تاکنون هیچ یک از طرف ها به سمت یک جنگ فراگیر حرکت نکرده اند. این موضوع نشان می دهد که قدرت بازدارندگی ایران به یکی از عوامل مهم در معادلات امنیتی خاورمیانه تبدیل شده است.