پس از آنکه تفاهمنامه توقف درگیری میان ایران و امریکا امضا شد، مقامهای ارشد منطقهای و بینالمللی از استقبال و خوشبینی تا نگران نسبت به این تحول واکنش نشان دادهاند.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران و چهره محوری تیم مذاکرهکننده تهران، این توافق را نتیجه ایستادگی ایران دانسته و در پیامی خطاب به شهروندان کشورش تأکید کرده است که ایران در مسیر تحقق اهداف خود قرار گرفته است. قالیباف تأکید کرد: «با مقاومت تاریخی شما و رشادت نیروهای مسلح دربرابر آنان که قصد جان این ملت و نابودی و تسلیم این مملکت را کرده بودند، ایران گامی بلند به سوی پیروزی نهایی برداشت. میخواستند و نتوانستند.»
گزارشها حاکی است که محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، قرار است در روزهای آینده برای انجام تشریفات رسمی امضای تفاهمنامه به سوئیس سفر کنند و احتمالاً در دیداری حضوری با جیدی ونس، معاون رئیسجمهور امریکا، این روند را نهایی سازند.
در سوی دیگر، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در نخستین واکنش رسمی خود پس از امضای تفاهمنامه، تأکید کرد که آنچه برای اسرائیل اهمیت دارد جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است؛ او همچنین خروج نیروهای اسرائیل از جنوب لبنان را رد کرد. نتانیاهو افزود: «مهمترین مسئله این است که ما اسرائیل را از تهدید نابودی هستهای نجات دادیم. ما مناطق امنیتی عمیقی در اطراف اسرائیل ایجاد کردهایم. ما این کار را در غزه، لبنان و سوریه انجام دادیم، جایی که تمام سلاحهای ارتش اسد را از بین بردیم. میخواهم این را روشن کنم، ما تا زمانی که لازم باشد برای محافظت از کشورمان در مناطق امنیتی خواهیم ماند.»
در مقابل، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، از امضای تفاهمنامه میان تهران و واشنگتن استقبال کرده و آن را گامی مهم در جهت کاهش تنشهای منطقهای دانسته است. او همچنین بدون نام بردن از اسرائیل، نسبت به تلاش برخی بازیگران برای تضعیف روند صلح هشدار داد.
رئیسجمهور ترکیه بیان داشت: «ما بهخوبی میدانیم کسانی که تمام امید خود را به خاموش نشدن صدای سلاحها در منطقه ما بستهاند، از تقویت فضای صلح ناراحت خواهند شد. همانگونه که بارها در گذشته انجام دادهاند، این بار نیز هر کاری از دستشان برآید برای ایجاد مانع در این روند انجام خواهند داد. ما اظهاراتی را که دیروز و امروز از سوی شبکه کشتار که دستانش به خون فلسطینیها و لبنانیهای بیگناه آلوده است، مطرح شده نشانه این موضوع میدانیم.»
در حالی که تهران و واشنگتن خود را به اجرای مراحل بعدی تفاهمنامه نزدیک میبینند، واکنشهای متفاوت بازیگران منطقهای نشان میدهد که مسیر صلح هرچند گشوده شده، اما همچنان از میان میدان پیچیدهای از رقابتها، نگرانیها و محاسبات سیاسی عبور میکند.
صلح نزدیکتر از همیشه به نظر میرسد؛ اما آزمون اصلی، نه در امضای توافق، بلکه در اجرای آن آغاز خواهد شد.