همزمان با تغییر ماهیت جنگهای مدرن و گسترش نقش پهپادها در میدانهای نبرد، کشورهای آسیای مرکزی نیز بهسرعت در حال توسعه توانمندیهای بومی پهپادی و سامانههای مقابله با پهپاد هستند. کارشناسان معتقدند که تجربه جنگ اوکراین، درگیریهای خاورمیانه و افزایش تنشهای منطقهای، دولتهای این منطقه را به سمت سرمایهگذاری گسترده در فناوریهای نوین نظامی سوق داده است.
در این میان، ازبکستان بهعنوان یکی از پیشگامان منطقه در حوزه صنایع پهپادی شناخته میشود. این کشور از سال ۲۰۲۲ تولید پهپادهای نظامی را تحت برند «لوچین» آغاز کرده است. این پهپادها برای مأموریتهای شناسایی، نظارت، انتقال دادههای لحظهای و جمعآوری اطلاعات طراحی شدهاند. از جمله نمونههای عملیاتی، پهپاد «لوچین HA-251» است که توان حمل ۱۰ کیلوگرم محموله را داشته و برای عملیاتهای تاکتیکی مورد استفاده قرار میگیرد. ازبکستان همچنین همکاری گستردهای با ترکیه در زمینه بهرهگیری از پهپادهای «بیرقدار» و واردات پهپادهای «آنکا» دارد.
در کنار توسعه پهپادها، تاشکند سرمایهگذاری قابل توجهی نیز در بخش مقابله با پهپادها انجام داده است. شرکت «Electronic Autonomous Solution» که در سال ۲۰۲۳ تأسیس شد، سامانههایی مانند «EAS Dome» را توسعه داده که قادر است فضای هوایی را در شعاع ۵ تا ۱۰ کیلومتری رصد کرده و پهپادها را در فاصله ۳ تا ۵ کیلومتری شناسایی و خنثی کند. این سامانهها از هوش مصنوعی، حسگرهای پیشرفته و جنگ الکترونیک برای مقابله با تهدیدات هوایی بهره میبرند.
قزاقستان نیز از دیگر بازیگران فعال این عرصه است. این کشور علاوه بر استفاده گسترده از پهپادها در بخشهای کشاورزی، صنعتی و نقشهبرداری، در حوزه نظامی نیز با صنایع هوافضای ترکیه همکاری میکند. آستانه تولید پهپادهای «آنکا» را در دستور کار قرار داده و در سال ۲۰۲۴ موفق به تولید ۱۰۰ فروند پهپاد FPV شد؛ پهپادهایی که در مأموریتهای شناسایی و نظارتی کاربرد گسترده دارند.
در قرقیزستان نیز وابستگی به واردات پهپادهای نظامی از ترکیه و پهپادهای غیرنظامی از چین ادامه دارد. این کشور از سال ۲۰۲۱ خرید پهپادهای بیرقدار را آغاز کرد و در ادامه پهپادهای رزمی «آقینجی» و «آکسونگور» را نیز به خدمت گرفت. با این حال، بیشکک در تلاش است وابستگی خود را کاهش دهد و به همین منظور برنامه ایجاد صنعت بومی تولید پهپاد را دنبال میکند. مقامات قرقیزستان در سال ۲۰۲۶ از آغاز برنامههایی برای تولید داخلی پهپادها و همکاری مشترک با شرکتهای چینی خبر دادند.
تاجیکستان و ترکمنستان اگرچه محدودیتهای سختگیرانهای برای استفاده غیرنظامی از پهپادها اعمال کردهاند، اما در بخش نظامی توجه ویژهای به این فناوری دارند. تاجیکستان در سالهای گذشته همکاریهایی با ایران و روسیه در حوزه پهپادی داشته و گزارشهایی درباره احتمال تولید پهپادهای شاهد در این کشور منتشر شده است، هرچند تاکنون شواهد قطعی درباره تولید این پهپادها در خاک تاجیکستان ارائه نشده است. در همین حال، دولت تاجیکستان از برنامههای آموزشی و تحقیقاتی جدید برای توسعه فناوری پهپادی خبر داده است.
ترکمنستان نیز طی سالهای گذشته پهپادهای مختلفی از ترکیه، چین، آمریکا، اسرائیل، بلاروس و ایتالیا خریداری کرده است. پهپادهای «بیرقدار TB2»، «CH-3»، «WJ-600» و «ScanEagle» بخشی از ناوگان بدون سرنشین این کشور را تشکیل میدهند. با وجود این، اطلاعات محدودی درباره سرمایهگذاری گسترده عشقآباد در تولید داخلی پهپادها در دسترس است.
نویسندگان این گزارش تأکید میکنند که اهمیت روزافزون پهپادها در جنگهای معاصر، کشورهای آسیای مرکزی را وادار کرده تا راهبردهای دفاعی خود را بازنگری کنند. از نگاه آنان، جنگ اوکراین و درگیریهای خاورمیانه نشان داده است که پهپادهای ارزانقیمت میتوانند سامانههای پدافندی بسیار گرانقیمت را به چالش بکشند. برای نمونه، پهپادهای ایرانی شاهد و آرش با هزینهای بهمراتب کمتر، کشورهای غربی را مجبور به استفاده از سامانههای گرانقیمت تاد و پاتریوت کردهاند.
در بخش دیگری از این گزارش به افغانستان نیز اشاره شده است. نویسندگان مدعیاند که توسعه احتمالی صنعت پهپادی در افغانستان میتواند به یکی از نگرانیهای امنیتی کشورهای آسیای مرکزی تبدیل شود.
در مجموع، تحلیلگران بر این باورند که آسیای مرکزی وارد مرحله جدیدی از رقابت فناورانه و نظامی شده است؛ مرحلهای که در آن توسعه پهپادها و سامانههای ضدپهپاد، به یکی از ارکان اصلی امنیت ملی و ثبات منطقهای تبدیل خواهد شد. از این منظر، کشورهایی مانند ازبکستان تلاش میکنند با توسعه صنایع بومی و فناوریهای دفاعی نوین، خود را برای مواجهه با تهدیدات نامتقارن آینده آماده سازند.
منبع: بنیاد تحقیقاتی ابزرور