در قلب کابل قدیم، جایی در پشت مسجد تاریخی پل خشتی و در محدوده ناحیه اول شهر، کوچهای باریک و پرجنبوجوش قرار دارد که بیش از دو قرن بخشی از هویت تاریخی پایتخت افغانستان را با خود حفظ کرده است. «کوچه کاهفروشی» تنها یک گذر قدیمی نیست؛ بلکه بخشی از حافظه جمعی کابل به شمار میرود؛ محلهای که در آن تجارت، فرهنگ، سبک زندگی شهری و سنتهای اجتماعی نسلهای مختلف در کنار هم شکل گرفتهاند. منابع تاریخی، پیشینه این کوچه را به دوره تیمورشاه درانی و انتقال پایتخت از قندهار به کابل در اواخر قرن هجدهم نسبت میدهند؛ رخدادی که موجب گسترش شهر و شکلگیری محلات و بازارهای تخصصی جدید شد.
نام «کاهفروشی» نیز ریشه در کارکرد نخستین این محل دارد. در آن دوران، دامداران و بازرگانانی که از مناطق مختلف افغانستان برای دادوستد به کابل میآمدند، حیوانات خود را در این بخش شهر نگهداری میکردند و کاه، علوفه و دیگر نیازهای دام را از همین بازار تهیه میکردند. به تدریج، این کوچه به مهمترین مرکز خرید و فروش کاه و خوراک دام در کابل تبدیل شد و همین فعالیت اقتصادی، نام آن را برای همیشه بر این گذر تاریخی باقی گذاشت.
با گذشت زمان و تغییر ساختار اقتصادی شهر، نقش این کوچه نیز دگرگون شد. کاهش تدریجی دادوستد دام باعث شد فروشندگان پرندگان زینتی و آوازخوان جای فروشندگان کاه را بگیرند. امروز، هرچند نام تاریخی «کاهفروشی» همچنان پابرجاست، اما بیشتر مردم این محل را با بازار پرندگان آن میشناسند. قفسهایی پر از قناری، کبوتر، طوطی، مرغ عشق، کبک و دیگر پرندگان زینتی، تصویری متفاوت از این کوچه ساختهاند؛ تصویری که برای بسیاری از شهروندان کابل و گردشگران داخلی و خارجی جذابیت ویژهای دارد.
یکی از ویژگیهای مهم کوچه کاهفروشی، حفظ بافت سنتی آن است. برخلاف بسیاری از محلات کابل که طی دهههای گذشته دستخوش نوسازی یا تخریب شدهاند، بخش زیادی از خانههای کاهگلی، دکانهای کوچک و گذرهای باریک این منطقه همچنان پابرجا ماندهاند. همین موضوع سبب شده است که این کوچه به یکی از معدود نمونههای باقیمانده از معماری و فضای شهری کابل قدیم تبدیل شود. بسیاری از پژوهشگران حوزه میراث فرهنگی، این محله را یکی از ارزشمندترین بخشهای تاریخی پایتخت میدانند؛ زیرا هنوز میتوان نشانههایی از شیوه زندگی شهروندان کابل در دو سده گذشته را در آن مشاهده کرد.
کوچه کاهفروشی تنها یک بازار نبود، بلکه در گذشته یکی از مراکز زندگی «کاکهها» و «عیاران» کابل نیز به شمار میرفت. این گروهها که در فرهنگ شهری کابل جایگاه ویژهای داشتند، به جوانمردی، حمایت از مردم و پایبندی به اصول اخلاقی شهرت داشتند. روایتهای محلی از حضور شخصیتهایی مانند غفور بیگرده، علم مجنون و شماری دیگر از چهرههای شناختهشده کابل قدیم در این محله حکایت دارد. بسیاری از این افراد در حافظه شفاهی مردم کابل به عنوان نماد غیرت، فتوت و همبستگی اجتماعی شناخته میشوند.
این محله همچنین با زندگی روزمره مردم کابل پیوند عمیقی داشته است. در کنار بازار پرندگان، غذاهای سنتی مانند کباب تکه، شوربای پاچه و چاینکی سالهاست که در دکانهای قدیمی این کوچه عرضه میشوند. بسیاری از خانوادههای کابلی هنوز هم برای صرف این غذاها یا خرید پرندگان زینتی به کاهفروشی مراجعه میکنند؛ سنتی که از گذشته تاکنون ادامه یافته و بخشی از هویت فرهنگی این محل را تشکیل میدهد.
دهههای جنگ و ناآرامی، بسیاری از مناطق تاریخی کابل را با آسیبهای گسترده روبهرو کرد، اما کوچه کاهفروشی نسبت به برخی دیگر از محلات قدیمی، کمتر دستخوش تغییرات اساسی شد. هرچند فعالیت اقتصادی آن فراز و فرودهای زیادی را تجربه کرده است، اما ساختار کلی بازار، شماری از دکانهای قدیمی و فضای سنتی آن همچنان حفظ شدهاند. نسل جدید فروشندگان نیز در بسیاری از موارد، فرزندان و نوادگان همان کسبه قدیمی هستند که حرفه خانوادگی خود را ادامه دادهاند.
برای مشاهده تصاویر بیشتر از مسجد تاریخی شاه دوشمشیره، اینجا کلیک کنید.