هم‌مهاله بحرانونه؛ ایران ته د ټرمپ خبرداری او د افغانستان–پاکستان نښتې

د «انعکاس» د ۱۸/۱/۱۴۰۵ نېټې په دې خپرونه کې، کوربه یوسف‌خان لالي د سیاسي چارو له شنونکي بلال فاطمي سره د امریکا او ایران ترمنځ پر ترینګلتیاوو، د ټرمپ پر تازه ګواښونو، او همدارنګه د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر روانو خبرو اترو بحث کړی دی.
د خپرونې په پیل کې د بحث اساسي پوښتنې مطرح شوې: آیا په منځني ختیځ کې کړکېچ به تر کومه دوام وکړي؟ دا پوښتنه هم راپورته شوه چې د امریکا بریدونه به زیات شي که څنګه؟ سربېره پر دې، د کابل او اسلام‌اباد د مذاکراتو وروستۍ پایله به څه وي؟
په لومړۍ برخه کې، بلال فاطمي امریکا ته په اشاره وویل: «اسمان چې څنګه غوریږي، هغه ډول نه وریږي.» نوموړي زیاته کړه چې امریکا د بریدونو له پیل راهیسې پر ایران سخت فشارونه راوستي او بېلابېلې وسلې یې کارولې دي. هغه وویل چې له هېڅ ډول بریدونو یې ډډه نه ده کړې، یوازې اټومي وسله نه ده کارول شوې.
هغه دا هم وویل چې امریکا غوښتل اټومي وسله وکاروي، خو کله چې یې معلومات ترلاسه کړل چې ایران ته شمالي کوریا او روسیې اټومي وسلې ورکړې دي، نو له دې کاره یې تېر شو.
فاطمي زیاته کړه، که چېرې امریکا تهران د میزایلو په وسیله په نښه کړي، نو ایران به هم واشنګټن هدف وګرځوي. د هغه په وینا، امریکا غواړي د فشار له لارې ایران مذاکراتو ته راکاږي، خو په پایله کې به خپله مجبوره شي چې د ایران ځینې غوښتنې ومني.
هغه اسراییلو ته په اشاره وویل چې دا مهال له سخت حالت سره مخ دي او د مرستې غوښتنه کوي. د هغه په وینا، ایران د پراخې جګړې لپاره چمتووالی لري او اسراییل به پرې نږدي. نوموړي ادعا وکړه چې ایران به داسې بریدونه وکړي چې د مخنیوي توان به یې ونه لري.
فاطمي وویل چې امریکا خپلې ځینې توغندیزې وسلې، چې په اروپايي هېوادونو کې ځای پر ځای وې، کارولې دي او نور امکانات یې محدود شوي دي. هغه دا هم وویل چې پولنډ له اسراییلو سره د مرستې کولو څخه ډډه کړې او د خپل هېواد امنیت یې لومړیتوب بللی دی.
نوموړي زیاته کړه چې امریکا او اسراییل د ایران پر وړاندې کمزوري شوي او وروستي محدود بریدونه د همدې کمزورۍ نښه ده. هغه همدارنګه ادعا وکړه چې د اسراییلو په یوه نظامي اډه کې اف-۳۵ الوتکې له منځه وړل شوې دي، او ویې ویل چې دا معلومات د لوېدیځو رسنیو له لوري خپاره شوي دي.
د خپرونې په بله برخه کې، د افغانستان او پاکستان د روانو خبرو اترو په اړه بحث وشو. فاطمي د پاکستان غوښتنې غیر عملي وبللې او ویې ویل چې له نړیوالو اصولو سره سمون نه لري. هغه زیاته کړه چې چین هم له پاکستان څخه غوښتي چې په خپلو دریځونو کې بدلون راولي.
د هغه په وینا، د افغانستان موقف معقول او منطقي دی او په بېلابېلو هېوادونو لکه ترکیه، سعودي عربستان، قطر، ایران او چین کې هم مثبت ارزول شوی دی. د ټي ټي پي په اړه، نوموړي وویل چې پاکستان خپله تګلاره بدله کړې او اوس یوازې غواړي دا ډله له خپلې خاورې وایستل شي.
فاطمي وویل چې پاکستان اوس په خبرو اترو کې نرم شوی، خو په عین حال کې د مذاکراتو ترڅنګ پوځي اقدامات هم کوي، چې دا یې یو ناسم او دوه‌ګونی چلند وباله.
هغه ټینګار وکړ چې افغانستان هم ډیپلوماسۍ ته چمتو دي او هم د خپلې خاورې دفاع ته، او نوموړي د پاکستان سیاست «کاذب» وباله او ادعا یې وکړه چې د دې هېواد کړنې د امریکا او اسراییلو له سیاستونو سره ورته والی لري.
پایله:
په ټوله کې، دا خپرونه د سیمې د حساسو سیاسي بدلونونو یو توند او انتقادي انځور وړاندې کوي. د شنونکي په نظر، د امریکا او ایران ترمنځ ترینګلتیا لا هم د زیاتېدو په حال کې ده، خو ښایي دواړه لوري بالاخره مذاکراتو ته اړ شي. له بلې خوا، د افغانستان او پاکستان ترمنځ اړیکې لا هم له بې‌باورۍ او فشارونو ډکې دي، که څه هم د خبرو اترو دوام د حل لپاره یو مثبت ګام بلل کېدای شي.
د «انعکاس» د ۱۸/۱/۱۴۰۵ نېټې په دې خپرونه کې، کوربه یوسف‌خان لالي د سیاسي چارو له شنونکي بلال فاطمي سره د امریکا او ایران ترمنځ پر ترینګلتیاوو، د ټرمپ پر تازه ګواښونو، او همدارنګه د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر روانو خبرو اترو بحث کړی دی.
د خپرونې په پیل کې د بحث اساسي پوښتنې مطرح شوې: آیا په منځني ختیځ کې کړکېچ به تر کومه دوام وکړي؟ دا پوښتنه هم راپورته شوه چې د امریکا بریدونه به زیات شي که څنګه؟ سربېره پر دې، د کابل او اسلام‌اباد د مذاکراتو وروستۍ پایله به څه وي؟
په لومړۍ برخه کې، بلال فاطمي امریکا ته په اشاره وویل: «اسمان چې څنګه غوریږي، هغه ډول نه وریږي.» نوموړي زیاته کړه چې امریکا د بریدونو له پیل راهیسې پر ایران سخت فشارونه راوستي او بېلابېلې وسلې یې کارولې دي. هغه وویل چې له هېڅ ډول بریدونو یې ډډه نه ده کړې، یوازې اټومي وسله نه ده کارول شوې.
هغه دا هم وویل چې امریکا غوښتل اټومي وسله وکاروي، خو کله چې یې معلومات ترلاسه کړل چې ایران ته شمالي کوریا او روسیې اټومي وسلې ورکړې دي، نو له دې کاره یې تېر شو.
فاطمي زیاته کړه، که چېرې امریکا تهران د میزایلو په وسیله په نښه کړي، نو ایران به هم واشنګټن هدف وګرځوي. د هغه په وینا، امریکا غواړي د فشار له لارې ایران مذاکراتو ته راکاږي، خو په پایله کې به خپله مجبوره شي چې د ایران ځینې غوښتنې ومني.
هغه اسراییلو ته په اشاره وویل چې دا مهال له سخت حالت سره مخ دي او د مرستې غوښتنه کوي. د هغه په وینا، ایران د پراخې جګړې لپاره چمتووالی لري او اسراییل به پرې نږدي. نوموړي ادعا وکړه چې ایران به داسې بریدونه وکړي چې د مخنیوي توان به یې ونه لري.
فاطمي وویل چې امریکا خپلې ځینې توغندیزې وسلې، چې په اروپايي هېوادونو کې ځای پر ځای وې، کارولې دي او نور امکانات یې محدود شوي دي. هغه دا هم وویل چې پولنډ له اسراییلو سره د مرستې کولو څخه ډډه کړې او د خپل هېواد امنیت یې لومړیتوب بللی دی.
نوموړي زیاته کړه چې امریکا او اسراییل د ایران پر وړاندې کمزوري شوي او وروستي محدود بریدونه د همدې کمزورۍ نښه ده. هغه همدارنګه ادعا وکړه چې د اسراییلو په یوه نظامي اډه کې اف-۳۵ الوتکې له منځه وړل شوې دي، او ویې ویل چې دا معلومات د لوېدیځو رسنیو له لوري خپاره شوي دي.
د خپرونې په بله برخه کې، د افغانستان او پاکستان د روانو خبرو اترو په اړه بحث وشو. فاطمي د پاکستان غوښتنې غیر عملي وبللې او ویې ویل چې له نړیوالو اصولو سره سمون نه لري. هغه زیاته کړه چې چین هم له پاکستان څخه غوښتي چې په خپلو دریځونو کې بدلون راولي.
د هغه په وینا، د افغانستان موقف معقول او منطقي دی او په بېلابېلو هېوادونو لکه ترکیه، سعودي عربستان، قطر، ایران او چین کې هم مثبت ارزول شوی دی. د ټي ټي پي په اړه، نوموړي وویل چې پاکستان خپله تګلاره بدله کړې او اوس یوازې غواړي دا ډله له خپلې خاورې وایستل شي.
فاطمي وویل چې پاکستان اوس په خبرو اترو کې نرم شوی، خو په عین حال کې د مذاکراتو ترڅنګ پوځي اقدامات هم کوي، چې دا یې یو ناسم او دوه‌ګونی چلند وباله.
هغه ټینګار وکړ چې افغانستان هم ډیپلوماسۍ ته چمتو دي او هم د خپلې خاورې دفاع ته، او نوموړي د پاکستان سیاست «کاذب» وباله او ادعا یې وکړه چې د دې هېواد کړنې د امریکا او اسراییلو له سیاستونو سره ورته والی لري.
پایله:
په ټوله کې، دا خپرونه د سیمې د حساسو سیاسي بدلونونو یو توند او انتقادي انځور وړاندې کوي. د شنونکي په نظر، د امریکا او ایران ترمنځ ترینګلتیا لا هم د زیاتېدو په حال کې ده، خو ښایي دواړه لوري بالاخره مذاکراتو ته اړ شي. له بلې خوا، د افغانستان او پاکستان ترمنځ اړیکې لا هم له بې‌باورۍ او فشارونو ډکې دي، که څه هم د خبرو اترو دوام د حل لپاره یو مثبت ګام بلل کېدای شي.

مطالب بیشتر:  ځاځي: پاکستان د زور په ژبه پوهېږي

ځواب دلته پرېږدئ

ستاسو برېښناليک به نه خپريږي. غوښتى ځایونه په نښه شوي *