پایان سال ۱۴۰۴ هجری شمسی در حالی فرا رسیده که این سال برای امارت اسلامی همزمان با دستاوردهای سیاسی و اقتصادی، صحنه چالشهای امنیتی نیز بود. یکی از مهمترین این چالشها، افزایش تنشها میان افغانستان و پاکستان در امتداد خط فرضی دیورند بود. تنش که همزمان با رویارویی نظامی با تنش های لفظی نیز به همراه بود.
سراج الدین حقانی، وزیر داخله امارت اسلامی گفت:«ما با هم از این ملت دفاع خواهیم کرد. درهای ما برای گفتوگو با جهان و همسایگانمان همچنان باز است. این اقدامات را متوقف کنید و ما را وادار نکنید که علیه شما اقدام کنیم.»
در این مورد مشرف زیدی، سخنگوی نخست وزیر پاکستان گفت:«هیچ صحبتی برای انجام دادن وجود ندارد نه گفتگو ، نه مذاکره. تروریسم از افغانستان باید پایان یابد. مسوولیت پاکستان حفاظت از شهروندانش است. اگر تروریست یا حامی او را در مکانی شناسایی کنیم، با هر وسیلهای تهدید را از بین خواهیم برد.»
در این سال کابل و اسلامآباد با دو درگیری بزرگ روبهرو شدند؛ نخست در ۹ اکتبر و دوم در ۲۲ فبروری. درگیری نخست زمانی آغاز شد که پاکستان خوست، جلالآباد و پکتیکا را هدف حملات هوایی قرار داد و حریم هوایی کابل را نیز نقض کرد. امارت اسلامی در ۱۱ اکتبر در امتداد خط فرضی دیورند واکنش نشان داد.
پس از این تنشها، در ۱۵ اکتبر دو طرف بر سر آتشبس ۴۸ ساعته توافق کردند و در ۱۹ اکتبر نیز مذاکرات دوحه به توافق بر آتشبس فوری و سراسری انجامید. با این حال، دو دور گفتوگوهای بعدی در ترکیه بدون نتیجه پایان یافت و روابط سیاسی و اقتصادی دو کشور به پایینترین سطح رسید.
دومین درگیری بزرگ در ۲۲ فبروری آغاز شد؛ زمانی که پاکستان بخشهایی از پکتیکا و ننگرهار را هدف حملات هوایی قرار داد. در واکنش، امارت اسلامی در ۲۷ فبروری عملیات تهاجمی خود را در امتداد خط فرضی دیورند آغاز کرد.
در ادامه این تنشها، پاکستان بار دیگر برخی مناطق افغانستان از جمله کابل و شماری از ولایتهای شرقی را هدف حملات قرار داد. در پی آن، امارت اسلامی اعلام کرد که اهداف نظامی در نوشهر، جمرود، ایبتآباد و فیضآباد در داخل پاکستان هدف قرار گرفتهاند.
به گفته عنایتالله خوارزمی، سخنگوی وزارت دفاع امارت اسلامی، در هفته نخست عملیات «ردالظلم» بیش از ۳۲۷ سرباز پاکستانی کشته و ۳۵۰ تن دیگر زخمی شدهاند. همچنین ۶۴ پاسگاه و ۷ قرارگاه ارتش پاکستان تصرف یا تخریب شده است.
همچنین در ۱۶ مارچ، پاکستان بار دیگر یکی از شفاخانههای معتادان در منطقه پلچرخی کابل را هدف حمله قرار داد که در نتیجه آن دست کم ۴۰۰ تن جان باختند و ۲۵۰ تن دیگر زخمی شدند.
مقام های ارشد امارت اسلامی از جمله امیرخان متقی وزیر خارجه، حملات پاکستان را نقض حاکمیت ملی کشور دانست و تأکید کرد که در صورت هرگونه تجاوز، دفاع از خاک خود را حق مشروع افغانستان میداند.
در سیاست خارجی، نیز امسال برای امارت اسلامی، سال مهم بود. روسیه نام امارت اسلامی در ۱۴ حمل را از فهرست سیاه حذف کرد و بهعنوان نخستین کشور این حکومت را به تاریخ ۱۳ سرطان به رسمیت شناخت و سفیر افغانستان را پذیرفت. همزمان، ترکیه سفیر امارت اسلامی را پذیرفت، پاکستان روابط دیپلماتیک خود را به سطح سفیر ارتقا داد و قزاقستان وعده پذیرش سفیر افغانستان داد.
در همین سال، ناروی یک دیپلمات و آلمان دو نماینده قنسلی معرفیشده از سوی کابل را پذیرفتند. روابط با هند بهبود یافت، سفیر جدید معرفی شد و چند تفاهمنامه بهویژه در بخش دارو میان دو کشور امضا گردید. همچنین، روابط کابل و دوشنبه با سفر مقامها و تبادل هیئتها وارد مرحله تازهای از همکاری متقابل شد.
رویداد مهم دیگر این سال، دو بار سفر هئت امریکایی به ریاست آدم بولر نماینده رییس جمهور این کشور در امور زندانیان بود. در نتیجه دیدارهای او با مقامهای ارشد امارت اسلامی، سه شهروند زندانی امریکایی در افغانستان آزاد شد. پس از سفر نخست این هئیت بود که امریکا در اقدامی کم پیشینه جایزه تعیینشده برای دستگیری سراج الدین حقانی وزیر داخله امارت اسلامی و دو عضو ارشد امارت اسلامی را لغو کرد.
در کنار این تحولات امنیتی، امارت اسلامی در سال جاری در شماری از نشستها و مجامع مهم منطقهای و بینالمللی نیز حضور داشت. از جمله میتوان به نشست فارمت مسکو، چهارمین دور مجمع گفتوگوی تهران، هفدهمین نشست سران سازمان همکاریهای اقتصادی در آذربایجان، نشست اقتصادی کازان، چهارمین نشست روند دوحه، نشستهای سهجانبه چین، افغانستان و پاکستان در کابل و پکن و همچنین نشست سازمان همکاری اسلامی در ترکیه اشاره کرد.
در همین حال، کابل در سال ۱۴۰۴ میزبان دومین سفر رز ماری دیکارلو، معاون دبیرکل سازمان ملل در امور سیاسی و صلح، بود. او در دیدار با امیرخان متقی وزیر خارجه و سراجالدین حقانی وزیر داخله امارت اسلامی، درباره روند دوحه، گسترش تعامل با جامعه جهانی، مبارزه با مواد مخدر، ثبات اقتصادی و ادامه کمکهای بشردوستانه گفتوگو کرد.
همچنین چهارمین نشست گروه کاری بینالمللی مبارزه با مواد مخدر در چارچوب روند دوحه با میزبانی یوناما در کابل برگزار شد. در این نشست، مقامات امارت اسلامی بر توقف کامل کشت کوکنار تأکید کردند و از جامعه جهانی خواستند در زمینه معیشت بدیل برای کشاورزان و درمان معتادان همکاری کند.
در سطح بینالمللی، ایالات متحده نیز موضع تازهای در قبال امارت اسلامی اعلام کرد. وزیر خارجه امریکا در ۱۱ مارچ در نشستی گفت که افغانستان در فهرست کشورهایی قرار داده شده است که از «بازداشتهای نادرست» حمایت میکنند.
مارکو روبی، وزیر خارجه امریکا گفت:«امروز افغانستان را بهعنوان کشوری که حامی «بازداشتهای ناعادلانه» است، اعلام میکنیم. حکومت کنونی افغانستان همچنان از تاکتیکهایی برای بهدست آوردن امتیازهای سیاسی استفاده میکند، اما این کار در برابر این اداره موفق نخواهد شد. حکومت فعلی افغانستان باید دنیس کویل، محمود حبیبی و همه شهروندان امریکایی را که بهگونه ناعادلانه در افغانستان بازداشت شدهاند، آزاد کند.»
ضیاءاحمد تکل، رییس روابط عامه وزارت خارجه نیز در این مورد گفت:«وزارت امور خارجهٔ امارت اسلامی افغانستان تصمیم اخیر ایالات متحدهٔ امریکا مبنی بر قرار دادن افغانستان بهعنوان دولت حامی “توقیف نادرست” را تأسفبار میداند.حکومت افغانستان تصریح میدارد که شهروند هیچ کشوری بهعنوان ابزار معامله دستگیر نشده است. شماری از افراد به اتهام نقض قوانین نافذه بازداشت گردیدهاند و در اکثر موارد، پس از تکمیل روند قانونی، به طور عادی آزاد شدهاند.»
در همین حال، در روزهای پایانی سال، مأموریت یوناما برای افغانستان به مدت سه ماه تمدید شد. شورای امنیت سازمان ملل متحد با تصویب یک قطعنامه، مأموریت یوناما را تا ۲۷ جوزای سال ۱۴۰۵ تمدید کرد. این در حالی است که در سالهای گذشته، این مأموریت معمولاً برای یک سال تمدید میشد.
در ادامه، شورای امنیت سازمان ملل متحد اقدامات تازهای را نیز در قبال مقامات امارت اسلامی روی دست گرفت. کمیته تحریمهای شورای امنیت در تاریخ ۱۹ حوت فهرست افراد تحت تحریم را بهروزرسانی کرد. بر اساس این فهرست، ۲۲ تن از مقامهای ارشد امارت اسلامی، از جمله ملا حسن آخند (رئیسالوزرا) و ملا عبدالغنی برادر (معاون اقتصادی ریاستالوزرا)، تحت تحریمهای سفر، انسداد داراییها و تحریم تسلیحاتی قرار دارند.
همچنین، شورای امنیت سازمان ملل در ۲۳ دلو، مأموریت تیم نظارت بر تحریمها علیه طالبان را برای مدت یک سال دیگر تمدید کرد
در واپسین روزهای سال ۱۴۰۴، افغانستان کارنامهای آمیخته از دستاوردها و چالشها را با خود حمل میکند؛ سالی که در کنار تلاش برای پیشرفت و تعامل، با تنشها و ناامنیها نیز همراه بود. اکنون در آستانه ۱۴۰۵، نگاهها به آیندهای دوخته شده که در آن، امید به آرامش، ثبات و نقشآفرینی پررنگتر در جهان بیش از هر زمان دیگر احساس میشود.