پیامدهای انسانی درگیری‌های مرزی؛ ناتوانی دایمی، آوارگی و ویرانی معیشت غیرنظامیان

گزارش تازه یوناما، درباره پیامدهای درگیری‌های مرزی بر غیرنظامیان نشان می‌دهد که اثرات این حوادث فراتر از تلفات فوری بوده و ابعاد گسترده‌ای از آسیب‌های جسمی، روانی و اقتصادی را بر زندگی ساکنان مناطق درگیر تحمیل کرده است. بر اساس روایت قربانیان و اعضای خانواده‌های آنان که مورد مصاحبه قرار گرفته‌اند، شماری از مجروحان دچار ناتوانی‌های دایمی شده‌اند؛ از جمله نابینایی، قطع عضو یا از دست رفتن توان حرکتی اندام‌ها. این آسیب‌های پایدار نه‌تنها کیفیت زندگی فردی قربانیان را به‌شدت کاهش داده، بلکه بار سنگینی را نیز بر دوش خانواده‌ها و شبکه‌های حمایتی محلی گذاشته است؛ خانواده‌هایی که اغلب با منابع محدود معیشتی روبه‌رو هستند و توانایی دسترسی به خدمات درمانی و توان‌بخشی طولانی‌مدت را ندارند. در کنار صدمه‌های جسمی، پیامدهای روانی این رویدادها نیز قابل توجه است. بسیاری از بازماندگان از تجربه شوک روحی عمیق، اضطراب مداوم، ترس از تکرار حملات و اندوه ناشی از مرگ نزدیکان سخن گفته‌اند. چنین شرایطی می‌تواند به بروز اختلالات روانی پایدار منجر شود و بر کارکرد اجتماعی، تحصیلی و شغلی افراد اثر منفی بگذارد. در جوامعی که خدمات سلامت روان محدود است، این آسیب‌ها معمولاً بدون درمان باقی می‌ماند و در درازمدت به تضعیف انسجام اجتماعی و افزایش آسیب‌پذیری جمعیت محلی می‌انجامد. پیامدهای مادی درگیری‌ها نیز گسترده توصیف شده است. تخریب خانه‌ها و محل‌های کسب‌وکار، از بین رفتن دارایی‌های خانوادگی و تلف شدن دام‌ها، معیشت بسیاری از خانواده‌ها را مختل کرده است. برای ساکنان مناطق مرزی که اقتصاد آنان عمدتاً بر کشاورزی، دامداری و تجارت کوچک استوار است، از دست دادن این منابع به معنای فرو رفتن در چرخه فقر عمیق‌تر و وابستگی بیشتر به کمک‌های بیرونی خواهد بود. بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده نیز به دلیل ناامنی و کمبود منابع مالی با کندی مواجه است و همین امر روند بازگشت به زندگی عادی را دشوارتر می‌کند. در نتیجه تداوم ناامنی، پدیده آوارگی نیز تشدید شده است. خانواده‌هایی، به‌ویژه در مناطق مرزی قندهار، ناچار شده‌اند خانه‌های خود را ترک کنند و به مناطق امن‌تر پناه ببرند. برخی از این خانواده‌ها پس از فرار اولیه از درگیری‌ها، بار دیگر بر اثر ادامه شلیک‌ها مجبور به ترک محل اسکان موقت خود شده‌اند؛ وضعیتی که نشان‌دهنده بی‌ثباتی شدید محیط امنیتی و نبود چشم‌انداز روشن برای بازگشت پایدار است. جابه‌جایی‌های مکرر علاوه بر فشار اقتصادی، دسترسی به آموزش، خدمات صحی و حمایت‌های اجتماعی را نیز مختل می‌کند و آسیب‌پذیری زنان و کودکان را افزایش می‌دهد. در مجموع، شواهد موجود حاکی از آن است که درگیری‌های مرزی تنها به صحنه‌های نظامی محدود نمی‌ماند، بلکه پیامدهای عمیق انسانی بر جمعیت غیرنظامی بر جای می‌گذارد؛ پیامدهایی که می‌تواند سال‌ها پس از پایان درگیری‌ها ادامه یابد. کاهش این آسیب‌ها مستلزم توجه فوری به حفاظت از غیرنظامیان، فراهم‌سازی خدمات درمانی و روانی، حمایت از بازسازی معیشت‌های محلی و ایجاد سازوکارهایی برای جلوگیری از تکرار خشونت است. بدون چنین اقداماتی، چرخه رنج انسانی در مناطق مرزی همچنان تداوم خواهد یافت و چشم‌انداز ثبات پایدار دور از دسترس باقی می‌ماند.