دبیرکل سازمان ملل در گزارش ربعوار خود به شورای امنیت، وضعیت افغانستان را در بخشهای سیاسی، امنیتی، اقتصادی، بشردوستانه و مبارزه با مواد مخدر بررسی کرده است. در این گزارش تأکید شده که با وجود ثبات نسبی در حوزه امنیت، افغانستان همچنان با چالشهای جدی اقتصادی و انسانی روبهرو است.
در بخش امنیتی این گزارش آمده است که رویدادهای امنیتی در افغانستان طی سه ماه اخیر ۲۷.۸ درصد افزایش یافته است. تنها از نوامبر ۲۰۲۵ تا جنوری ۲۰۲۶، در مجموع ۲۶۶۰ رویداد امنیتی ثبت شده است. همچنین این گزارش به تنشهای مرزی میان افغانستان و پاکستان اشاره دارد که در نتیجه آن حدود ۵۰ غیرنظامی کشته و زخمی شدهاند.
عزیز معارج آگاه مسائل سیاسی میگوید که سازمان ملل بیشتر تحت تأثیر سیاستهای قدرتهای بزرگ است و گزارشهایش در افغانستان بازتابدهنده منافع همان کشورهاست. او میافزاید: «سازمان ملل متحد همیشه به نفع کشورهای جهان سوم عمل نمیکند. این سازمان بیشتر تحت تأثیر سیاستها و اهداف کشورهای ابرقدرتی قرار دارد که در ایجاد آن نقش داشتهاند و بخش بزرگی از بودجه آن را تأمین میکنند. به همین دلیل بسیاری از پالیسیها و گزارشهای آن بازتابدهنده منافع همان قدرتهاست. در مورد افغانستان نیز گزارشها و فعالیتهای این سازمان بیشتر بر اساس اهداف و سیاستهای همان کشورها انجام میشود و در عمل تأثیر قابل توجهی از نظر سیاسی یا اقتصادی برای افغانستان نداشته است.»
در گزارش سازمان ملل آمده است که افغانستان همچنان با بحران انسانی گسترده روبهرو است. تنها در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۱ میلیون نفر به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند و برای رسیدگی به این وضعیت ۱.۷ میلیارد دالر کمک مالی لازم است. همچنین ۱۷.۴ میلیون نفر در کشور با ناامنی شدید غذایی مواجهاند.
در کنار این، اقتصاد افغانستان نیز با چالشهای جدی روبهروست؛ بر اساس ارزیابی بانک جهانی، تولید ناخالص داخلی سرانه در سال مالی ۲۰۲۵ حدود ۴ درصد کاهش خواهد یافت. بازگشت گسترده مهاجران، کاهش کمکهای بینالمللی و اختلال در تجارت بهویژه در مرز با پاکستان فشار سنگینی بر اقتصاد کشور وارد کرده است.
عمر صمد، آگاه مسائل سیاسی، در این مورد میگوید که انزوای افغانستان از سوی شماری از کشورها، اقتصاد کشور را تضعیف کرده است. او همچنین افزود: «انزوای افغانستان تأثیر منفی قابل توجهی بر اقتصاد کشور گذاشته است. هر اندازه که افغانستان بتواند از این انزوا خارج شود و ارتباطات اقتصادی خود را با جهان گسترش دهد، به همان اندازه میتواند بر بهبود وضعیت اقتصادی کشور تأثیر مثبت بگذارد.»
در گزارش دبیرکل سازمان ملل آمده که در سال ۲۰۲۵ حدود ۲.۷۸ میلیون افغان به کشور بازگشتند؛ بیش از ۱.۹ میلیون نفر از ایران، نزدیک به ۹۰۰ هزار نفر از پاکستان و ۱۷ هزار نفر از ترکیه. بسیاری از بازگشتکنندگان فاقد اسناد هویتی رسمیاند و با مشکلات جدی معیشتی و سکونتی روبهرو هستند.
واحد فقیری، آگاه روابط بینالملل تأکید کرد که سازمان ملل نباید کمک و حمایت خود از مردم افغانستان را در شرایط کنونی کاهش دهد. او به خبرگزاری آفاق افزود: «خواست اکثریت مردم افغانستان این است که سازمان ملل متحد توجه و حمایت خود از افغانستان را کاهش ندهد. همچنان از دونرها و کمککنندگان بینالمللی نیز انتظار میرود که به سازمان ملل کمک کنند تا این نهاد بتواند برخی از برنامههای مهم را در افغانستان تمویل و اجرا کند. ما میدانیم که بازگشت مهاجرین و جنگهایی که در حال حاضر جریان دارد، تأثیرات منفی بر اقتصاد افغانستان گذاشته است. بهویژه در شرایط کنونی که قیمت تیل نیز بالا رفته، مشکلات زیادی برای مردم افغانستان ایجاد شده است.»
گفتنی است که سه روز پیش در نشست شورای امنیت سازمان ملل درباره افغانستان، سرپرست یوناما هشدار داد که ادامه انزاوی افغانستان میتواند بیثباتی، مهاجرت گسترده و تهدیدهای هراسافگنی را افزایش دهد.