انتشار توییت اورن مارمورشتاین، سخنگوی وزارت امور خارجه اسرائیل که در آن تلاش شده وضعیت امنیتی اسرائیل به شهرهایی چون رم، برلین و پاریس تعمیم داده شود، موجی از واکنشها را در شبکههای اجتماعی بهدنبال داشته است. این واکنشها، که از افغانستان تا کشورهای اروپایی و منطقه خاورمیانه گسترده شده، یک نقطه مشترک قابلتوجه دارند: شکلگیری نوعی روایت از «دشمن مشترک».
در این میان، واکنشهایی مانند پیام منتسب به حسابهای نزدیک به امارت اسلامی، از جمله جمله سعدعمر الافغانی «الحمدلله، ثم الحمدلله»، تنها یک نمونه از این فضای عمومی است. این نوع واکنشها، صرفاً ابراز خوشحالی یا موضعگیری احساسی نیستند، بلکه بازتاب یک گفتمان گستردهتر در سطح افکار عمومی هستند؛ گفتمانی که در آن، بسیاری از کاربران در نقاط مختلف جهان، یک بازیگر خاص را عامل بیثباتی و بحرانهای منطقهای و حتی جهانی معرفی میکنند.
نکته مهم در این پدیده، همگرایی غیرمنتظره میان کاربران با پیشزمینههای کاملاً متفاوت است. از کاربران افغان که سالها جنگ و ناامنی را تجربه کردهاند، تا برخی کاربران اروپایی که اکنون نگران گسترش جنگ به خاک خود هستند، نوعی همصدایی در حال شکلگیری است. این همصدایی نه الزاماً از سر هماهنگی سیاسی، بلکه بیشتر ناشی از تجربههای مشابه از ناامنی، بیثباتی و ترس از گسترش درگیریهاست.
در واقع، توییت مورد نظر با هدف هشدار درباره تهدیدات احتمالی، ناخواسته به تقویت این تصور کمک کرده که بحرانهای کنونی میتوانند فراتر از مرزهای منطقهای گسترش یابند. همین امر باعث شده تا بسیاری از کاربران، بهجای تمرکز بر پیام اصلی، به نقد سیاستها و اقدامات بازیگران درگیر بپردازند و آنها را عامل اصلی این وضعیت بدانند.
با این حال، باید توجه داشت که مفهوم «دشمن مشترک» در اینجا بیشتر یک ساختار ذهنی و رسانهای است تا یک واقعیت عینی و یکدست. هر گروه یا جامعهای، بر اساس تجربهها و منافع خود، ممکن است تعریف متفاوتی از این «دشمن» داشته باشد. اما آنچه اهمیت دارد، شکلگیری این تصور مشترک است که میتواند در آینده بر افکار عمومی و حتی سیاستگذاریها تأثیرگذار باشد.
در سطح کلان، این روند نشاندهنده تغییر در نحوه شکلگیری افکار عمومی جهانی است. در گذشته، روایتها عمدتاً از سوی دولتها و رسانههای رسمی ساخته میشدند، اما امروز شبکههای اجتماعی به کاربران عادی این امکان را دادهاند که در تولید و گسترش روایتها نقش فعالتری داشته باشند. نتیجه این تغییر، ظهور روایتهایی است که گاه فراتر از مرزهای جغرافیایی و سیاسی گسترش مییابند.
در نهایت، آنچه در واکنشها به این توییت مشاهده میشود، تنها یک موج مقطعی در فضای مجازی نیست، بلکه نشانهای از تحولی عمیقتر در ادراک عمومی از تحولات جهانی است. اگر این روند ادامه یابد، میتواند به شکلگیری گفتمانهای جدیدی در سطح بینالمللی منجر شود؛ گفتمانهایی که در آن، مفهوم «دشمن مشترک» به یکی از عناصر اصلی در تحلیل و درک بحرانها تبدیل خواهد شد.