حملات اخیر علیه اتباع و منافع چین در افغانستان، از انفجار در رستوران مرتبط با چینی ها در کابل گرفته تا حمله به مهندسان چینی در نزدیکی مرز تاجیکستان، صرفاً رویدادهایی پراکنده یا حاصل خشونت کور تروریستی نیستند. کنار هم گذاشتن این حوادث، تصویری از ناامنی هدفمند و حساب شده ارائه می دهد که نشان می دهد تمرکز اصلی، نه ایجاد رعب عمومی، بلکه ضربه زدن به منافع یک بازیگر خارجی مشخص است؛ بازیگری که در دوره پس از خروج غرب، نقش آن در معادلات اقتصادی و ژئوپلیتیک افغانستان به تدریج پررنگ تر شده است.
چین طی سال های اخیر، به ویژه پس از کاهش حضور مستقیم آمریکا و متحدانش، به یکی از بازیگران کلیدی بالقوه در آینده افغانستان تبدیل شده است. از علاقه مندی به سرمایه گذاری در معادن و منابع طبیعی گرفته تا نقش در پروژه های اتصال منطقه ای و مسیرهای ترانزیتی، حضور چین می تواند افغانستان را به بخشی از یک شبکه بزرگ اقتصادی در آسیای مرکزی و شرقی پیوند دهد. همین ظرفیت، منافع چین را به هدفی معنادار برای بازیگرانی تبدیل کرده که از تثبیت چنین نقشی در افغانستان متضرر می شوند یا آن را تهدیدی برای نفوذ سنتی خود در منطقه می دانند.
ماهیت این حملات نشان می دهد که هدف اصلی، بیشتر ارسال «پیام امنیتی» است تا کسب دستاورد نظامی. پیامی مبنی بر اینکه افغانستان همچنان محیطی پرریسک برای سرمایه گذاری های بزرگ، به ویژه پروژه های زیربنایی و فرامرزی است. چنین پیامی تنها متوجه چین نیست، بلکه به طور غیرمستقیم به سایر بازیگران اقتصادی و منطقه ای نیز مخابره می شود؛ بازیگرانی که افغانستان را به عنوان حلقه اتصال میان آسیای مرکزی، جنوب آسیا و شرق آسیا در نظر دارند. در این چارچوب، حتی چند حمله محدود اما دقیق می تواند اثر روانی و اقتصادی قابل توجهی داشته باشد و محاسبات سرمایه گذاران را تغییر دهد.
تمرکز حملات بر اتباع چینی را می توان تلاشی برای ایجاد اختلال و بی اعتمادی در روابط رو به گسترش کابل و پکن دانست. روابطی که در ماه های اخیر، دست کم در سطح اقتصادی و دیپلماتیک، روندی مثبت داشته و برای برخی بازیگران منطقه ای خوشایند نیست. افزایش هزینه های امنیتی حضور چین در افغانستان، می تواند پکن را به احتیاط بیشتر، تعلیق برخی برنامه ها یا بازنگری در سطح تعامل وادار کند؛ بدون آنکه نیازی به فشار سیاسی علنی یا تقابل دیپلماتیک آشکار وجود داشته باشد.
الگوی عملیات ها، انتخاب اهداف، زمان بندی و پراکندگی جغرافیایی حملات، این فرضیه را تقویت می کند که داعش در این موارد صرفاً یک بازیگر کاملاً مستقل نیست. هرچند این گروه دستورکار ایدئولوژیک خاص خود را دنبال می کند، اما تجربه منطقه نشان داده که گروه های افراطی در بسیاری از موارد، به صورت ابزاری در چارچوب رقابت های ژئوپلیتیک و جنگ های نیابتی مورد استفاده قرار گرفته اند. مزیت این روش برای بازیگران پشت پرده روشن است: بی ثبات سازی بدون پرداخت هزینه مستقیم سیاسی و امنیتی، و بدون آنکه نامی از آن ها در سطح رسمی مطرح شود.
از منظر اقتصادی و ژئوپلیتیک، نا امن سازی منافع چین می تواند در راستای ضربه زدن به مسیرهای جایگزین ترانزیتی باشد که افغانستان را به چین و آسیای مرکزی متصل می کند. این مسیرها در صورت تحقق، می توانند توازن سنتی نفوذ و وابستگی در منطقه را تغییر دهند. بنابراین، ناامنی در این چارچوب نه یک هدف مستقل، بلکه ابزاری برای جلوگیری از شکل گیری یک نظم اقتصادی جدید و محدود کردن گزینه های ژئوپلیتیک افغانستان است.
هم زمانی و پراکندگی جغرافیایی حملات، از کابل تا مناطق مرزی شمالی، نشان می دهد که ناامنی نه تصادفی است و نه محدود به یک نقطه خاص. چنین الگویی معمولاً نیازمند سطحی از هماهنگی، پشتیبانی لجستیکی و اطلاعاتی است که فراتر از توان یک هسته محلی یا اقدام خودجوش به نظر می رسد. این امر، احتمال نقش آفرینی شبکه ها و بازیگران فرا منطقه ای را تقویت می کند.
در مجموع، آنچه امروز در قالب حملات علیه اتباع و منافع چین در افغانستان دیده می شود، باید در چارچوب رقابت پنهان بازیگران منطقه ای پس از خروج غرب تحلیل شود. در این رقابت، «بی ثبات سازی کنترل شده» به ابزاری برای جلوگیری از تثبیت نفوذ رقیب تبدیل شده است؛ نه آنقدر ناامنی که همه چیز از کنترل خارج شود، و نه آنقدر ثبات که یک بازیگر خاص دست بالا را در معادلات آینده پیدا کند. تا زمانی که این رقابت ها ادامه دارد، ناامنی در افغانستان صرفاً یک مسئله امنیتی نخواهد بود، بلکه بخشی از معادله بزرگ تر قدرت، نفوذ و منافع در منطقه باقی خواهد ماند.