تنها یک روز از شروع آتشبس موقت میان ایران و امریکا میگذرد؛ اما سکوتِ میدان، آنقدر که تصور میشد طولانی نبود. در حالی که جهان به دنبال کورسوی امیدی در دیپلماسی میگشت، سایه سنگین جنگ بر فراز لبنان و تضاد روایتها در تنگه هرمز، نشان داد که این توافق، روی زمینی به شدت لغزنده بنا شده است.
وضعیت در تنگه هرمز همچنان در هالهای از ابهام است. در حالی که کاخ سفید با اطمینان از باز بودن این مسیر سخن میگوید، رسانههای دولتی ایران از تداوم انسداد آن خبر میدهند. اما شوک اصلی از جبهه لبنان وارد شد. اسرائیل با ادعای اینکه توافق شامل این جبهه نمیشود، شدیدترین حملات خود را آغاز کرد؛ حملاتی که بیش از ۲۵۰ جان باخته و نزدیک به هزار زخمی بر جای گذاشت و دولت لبنان امروز را ماتم ملی اعلام کرد. در همین راستا، خبرنگار آکسیوس، ادعا کرده که نتانیاهو با چراغ سبز ترامپ، درست پس از اعلام آتشبس، شعله جنگ در لبنان را برافروخته است.
در واکنش به این تحولات، محمدباقر قالیباف رئیس مجلس ایران که گفته میشود نقش محوری در پیشبرد این مذاکرات خواهد داشت، با برشمردن موارد نقض توافق، هشدار داد که ادامه این روند، معنای آتشبس و مذاکره را از بین خواهد برد.
رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، افزود: «عدم پایبندی در خصوص آتشبس لبنان، تعهدی که نخستوزیر شهباز شریف نیز صراحتاً به آن اشاره کرده و آن را آتشبس فوری در همهجا از جمله لبنان و سایر مناطق، مؤثر بلافاصله اعلام نمود. ورود پهپاد متجاوز به آسمان ایران و انکار پذیرش حق غنیسازی ایران، که بند ششم این چارچوب بود، نقض صریح تفاهمات است.»
اما در جبهه مقابل، مقامات ارشد واشینگتن روایت دیگری دارند و مدعیاند که لبنان بخشی از آتشبس نبوده است. ترامپ تأکید کرد: «به دلیل حضور حزبالله، آنها شامل این توافق نبودند. به آن موضوع هم رسیدگی خواهد شد؛ همه چیز مرتب است.»
جی دی ونس، معاون رئیسجمهوری امریکا نیز در این باره گفت: «امریکا هرگز وعده نداده بود لبنان در آتشبس گنجانده شود، حتی اگر مقامهای ایرانی چنین برداشتی کرده باشند. اگر ایران بخواهد مذاکرات به دلیل موضوع لبنان شکست بخورد، انتخاب خودشان است.»
در این میان، پاکستان به عنوان میزبان دور بعدی گفتگوها، روایت ایران را تایید میکند. رضوان سعید شیخ، سفیر پاکستان در امریکا، تصریح کرد: «بر اساس تفاهماتی که به دست آمده، لبنان بخشی از توافق آتشبس میان ایران و امریکاست. این مساله جزو مواردی است که ممکن است اسرائیل از طریق آن در آتشبس اختلال ایجاد کند.»
جامعه جهانی نیز با نگرانی به این شکاف عمیق مینگرد. سازمان ملل و شماری از کشورهای اروپایی، حملات اسرائیل را تهدیدی مستقیم برای بقای این توافق میدانند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در این زمینه میگوید: «حملات گسترده اسرائیل در سراسر لبنان را بهطور قاطع محکوم میکنم و از همه طرفها میخواهم فوراً خصومتها را متوقف کنند. حملات اسرائیل در لبنان خطر جدی برای آتشبس و تلاشها برای دستیابی به صلحی پایدار و جامع در منطقه ایجاد میکند.»
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه در این باره گفت: «امیدوارم این آتشبس از سوی تمامی طرفهای درگیر، در تمامی حوزههای تقابل، از جمله در لبنان، به طور کامل رعایت شود. این شرطی ضروری برای معتبر و پایدار بودن آتشبس است.»
ایران به این مذاکرات به دلیل زخمی که از عدم پایبندیهای مکرر امریکا به مذاکرات دیده، به دید تردید مینگرد، اکنون در حالی که تنها کمتر از یک روز تا آغاز مذاکرات حساس هیئتهای دو کشور در اسلامآباد باقی مانده، شکنندگی آتشبس بیش از هر زمان دیگری خودنمایی میکند.
آتشبسی که کورسوی امیدی برای پایان درگیری در خاورمیانه بود، حالا در محاصره دودِ انفجارهای بیروت قرار گرفته. آیا دیپلماسی در اسلامآباد میتواند از زیر آوار حملات اسرائیل در لبنان جان سالم به در ببرد، یا این ۲۴ ساعت، تنها آرامشِ پیش از طوفانی بزرگتر بوده است؟