در دنیای سیاست و جنگهای نیابتی، بازیگران مختلف بهطور پنهانی در فرآیندهای نظامی و سیاسی مشارکت دارند. یکی از این بازیگران که بهطور غیرمستقیم در بحرانهای منطقهای شرکت کرده، کشور پاکستان است. بهویژه در زمینه حملات هوایی آمریکا به ایران، برخی از منابع اطلاعاتی به نقش پاکستان اشاره کردهاند که بهطور غیرمستقیم از طریق تسهیل عملیاتهای نظامی به نفع ایالات متحده در این منطقه، مشارکت داشته است.
حملات هوایی ایالات متحده علیه ایران از یک سو بهعنوان بخشی از استراتژی گستردهتر آمریکا برای مقابله با تهدیدات منطقهای، بهویژه برنامه هستهای ایران، تلقی میشود. این حملات بهویژه در دورههایی که روابط تهران و واشنگتن به اوج تنش رسیده، بهطور فزایندهای صورت گرفته است. از سوی دیگر، پاکستان بهعنوان یکی از کشورهایی که در این بحرانها بهطور غیرمستقیم دست دارد، نقش کلیدی در فراهم کردن تسهیلات لازم برای این حملات ایفا کرده است.
پایگاه هوایی «جیوانی» در بلوچستان پاکستان بهعنوان یکی از منابع حیاتی برای انجام عملیاتهای هوایی آمریکا علیه ایران شناخته میشود. این پایگاه، که بهطور رسمی تحت کنترل نیروهای پاکستانی است، بهعنوان یک مرکز پیشرفته برای نظامیان آمریکایی جهت انجام حملات هوایی علیه ایران استفاده شده است. برخی از اطلاعات افشا شده توسط فعالان مجازی، حاکی از این است که مقامات اسلامآباد با فراهم کردن تسهیلات لازم در این پایگاه، بهطور غیرمستقیم در حملات هوایی علیه ایران مشارکت داشتهاند. این اقدام، البته بهطور علنی و رسمی اعلام نشده، اما تحلیلگران بهدنبال ارتباطات نزدیک نظامی و امنیتی آمریکا و پاکستان در منطقه به این نتیجه رسیدهاند.
درک اینکه چرا پاکستان بهعنوان یک کشور غیرمستقیم در این عملیاتها شریک است، نیازمند بررسی زمینههای سیاسی و استراتژیک این کشور در منطقه است. پاکستان همواره در تلاش بوده تا روابط نزدیکتری با ایالات متحده حفظ کند. بهویژه در مواجهه با تهدیدات منطقهای مانند هند و بحرانهای داخلی خود، پاکستان تلاش دارد تا از حمایت نظامی و اقتصادی ایالات متحده بهرهبرداری کند. همچنین، روابط نزدیکی که پاکستان با کشورهای عربی، بهویژه عربستان سعودی، دارد، نیز عامل دیگری است که ممکن است باعث شده باشد اسلامآباد تمایلی به مشارکت در عملیاتهایی علیه ایران، که ممکن است به نفع این کشورها باشد، پیدا کند.
با اینحال، این نوع مشارکتهای غیرمستقیم هرگز بدون پیامدهای جهانی نخواهد بود. یک از ابعاد پنهان مشارکت پاکستان در این حملات، تأثیرات منفی آن بر روابط منطقهای و جهانی این کشور است. مشارکت غیررسمی در حملات هوایی آمریکا علیه ایران میتواند منجر به تضعیف اعتبار پاکستان در میان کشورهای همپیمان و حتی کشورهای همسایه شود. ایران بهعنوان یک بازیگر اصلی در خاورمیانه، میتواند با پاسخهای دیپلماتیک و یا حتی اقدامات تلافیجویانه علیه پاکستان واکنش نشان دهد. از طرف دیگر، این مشارکت میتواند روابط پاکستان با کشورهای اسلامی، بهویژه ایران و ترکیه، را به خطر بیندازد.
مشارکت غیرمستقیم پاکستان در حملات هوایی آمریکا علیه ایران، از سوی دیگر، میتواند زمینهساز ایجاد یک بحران امنیتی جدید در منطقه باشد. کشورهای منطقهای مانند چین و روسیه که همپیمانان استراتژیک ایران محسوب میشوند، ممکن است در برابر این اقدامات واکنشهایی داشته باشند. علاوه بر این، این همکاری میتواند بر روابط پاکستان با همسایگان خود، بهویژه افغانستان و هند، تأثیر بگذارد. افغانستان، که خود درگیر بحرانهای داخلی و فشارهای خارجی است، از این نگرانیها نگران است که پاکستان ممکن است نقش خود را در افزایش تنشهای منطقهای بیش از پیش تقویت کند.
اگرچه پاکستان بهطور علنی از مشارکت در حملات هوایی علیه ایران انکار کرده است، اما این اقدامات میتواند نقطه عطفی در سیاست خارجی این کشور به شمار آید. در آینده، پاکستان ممکن است برای حفظ موقعیت خود در عرصههای بینالمللی مجبور شود تا به طور علنیتر در معادلات منطقهای دخالت کند. این دخالت میتواند بهویژه در راستای مقابله با تهدیدات مشترک از سوی ایران و هند، بهعنوان یک استراتژی امنیتی برای اسلامآباد مطرح شود. این رویکرد، در صورتی که عملیاتی شود، میتواند پاکستان را به یک بازیگر غیرمستقیم اما اثرگذار در سیاستهای خاورمیانه تبدیل کند.
مشارکت غیرمستقیم پاکستان در حملات هوایی آمریکا به ایران، نهتنها ابعاد جدیدی به روابط پاکستان با ایالات متحده و دیگر کشورهای منطقهای میافزاید، بلکه تأثیرات گستردهای بر سیاستهای منطقهای و جهانی دارد. در حالی که اسلامآباد سعی دارد تا در مواقع حساس بهطور پنهانی با ایالات متحده همکاری کند، این رویکرد میتواند تبعات ناگواری برای آینده روابط پاکستان با همسایگان و کشورهای اسلامی داشته باشد.