خبرگزاری آفاق؛ کابل: انتشار و سپس حذف ویدیویی از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهور امریکا در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» بار دیگر بحث نژادپرستی در رفتار و گفتار او را در صدر توجه افکار عمومی امریکا بازگرداند. این ویدیو که باراک، رییسجمهور پیشین امریکا، میشل اوباما خانم او، و شماری دیگر از چهرههای برجسته دموکرات را به شکل حیوان، بهویژه میمون به تصویر میکشید، نهتنها یک حمله سیاسی، بلکه بازتولید یکی از کهنهترین و توهینآمیزترین کلیشههای نژادپرستانه علیه سیاهپوستان بود؛ کلیشهای که سابقهای طولانی در تاریخ تبعیض نژادی امریکا دارد.
نژادپرستی در پوشش طنز و «میم اینترنتی»
دفاع اولیه کاخ سفید از این کلیپ بهعنوان یک «میم اینترنتی» تلاشی بود برای عادیسازی محتوایی که ذاتاً نژادپرستانه است. آگاهان معتقدند که تشبیه سیاهپوستان به میمون، حتی اگر در قالب انیمیشن یا طنز سیاسی ارائه شود، یادآور کاریکاتورها و تبلیغاتی است که قرنها برای تحقیر، انسانزدایی و توجیه تبعیض علیه سیاهپوستان به کار رفته است. در این چارچوب، به گفته کارشناسان انتشار چنین ویدیویی از سوی حساب کاربری رییسجمهور امریکا، چه عمدی و چه به ادعای کاخ سفید «اشتباهی»، یک خطای ساده رسانهای نیست، بلکه اقدامی است که به بازتولید نفرت نژادی دامن میزند. نعیم ماهر، فعال سیاسی در این زمینه به خبرگزاری آفاق گفت: «تصمیم دونالد ترامپ برای انتشار این ویدیو را نمیتوان یک اشتباه رسانهای یا خطای سهوی دانست. این اقدام، بهطور آشکار یک کنش نژادپرستانه است که آگاهانه کلیشههای تحقیرآمیز را بازتولید میکند و به نفرت نژادی در جامعه امریکا دامن میزند.»
محمد یاسین، کارشناس دیگر سیاسی نیز به آفاق گفت: «وقتی چنین محتوایی از حساب کاربری یک رییسجمهور منتشر میشود، پیامد آن بسیار فراتر از یک جنجال مقطعی در شبکههای اجتماعی است؛ این نوع رفتار، تبعیض را عادیسازی میکند و به گروههای افراطی این پیام را میدهد که نفرت نژادی قابل توجیه و حتی مشروع است.»
واکنشها به ویدیویی جنجالی؛ از انتقاد دوحزبی تا محکومیتهای تند
این اقدام با موج گستردهای از واکنشها روبهرو شده است. نکته قابلتوجه، انتقاد چهرههایی از حزب جمهوریخواه است. تیم اسکات، سناتور سیاهپوست و متحد ترامپ، این ویدیو را «نژادپرستانهترین چیزی» خوانده که از کاخ سفید دیده و خواستار حذف فوری آن شده است. مایک لاولر، نماینده جمهوریخواه نیویورک، نیز آن را فوقالعاده توهینآمیز دانسته و بر ضرورت عذرخواهی تأکید کرده است.
در سوی دیگر، رهبران و چهرههای دموکرات واکنشهایی تندتر نشان دادند. حکیم جفریز، رهبر اقلیت مجلس نمایندگان، این کلیپ را «بیرحمانه» و مملو از تعصب نفرتانگیز توصیف کرد. جیبی پریتزکر، فرماندار ایلینوی، به گونه صریح ترامپ را «نژادپرست» خوانده و دفتر گوین نیوسام، فرماندار کالیفرنیا، رفتار رییسجمهور را «منزجرکننده» دانسته است. سازمانهای مدافع حقوق مدنی، از جمله «انجمن ملی پیشرفت رنگینپوستان»، نیز این ویدیو را نفرتانگیز و تلاشی برای منحرف کردن افکار عمومی از بحرانهای دیگر ارزیابی کردند.
سابقهای طولانی از رفتارها و اظهارات نژادپرستانهی ترامپ
کارشناسان حوزه سیاست به این باور اند که این رویداد را نمیتوان جدا از کارنامه سیاسی و رسانهای دونالد ترامپ دید. به گفته آنان، ترامپ در سالهای فعالیت سیاسی خود بارها به دلیل اظهارات و رفتارهای نژادپرستانه با واکنشهای گسترده روبهرو شده است. از جمله این موارد، پیشبرد و ترویج تئوری توطئه درباره محل تولد باراک اوباما، رییسجمهور پیشین امریکا، موسوم به جنبش «بیرترها» بوده است؛ ادعایی که بارها بهطور رسمی رد شد.
ترامپ همچنین در جریان رقابتهای انتخاباتی، مهاجران مکزیکی را «متجاوز» و «جنایتکار» توصیف کرده؛ اظهاراتی که با محکومیت گسترده گروههای مدافع حقوق بشر مواجه شده است. او در مواردی دیگر، کشورهای آفریقایی و امریکای لاتین را با عبارات تحقیرآمیز خطاب قرار داده و بهطور ضمنی یا صریح از گروهها و نمادهای برتریطلب سفیدپوست دفاع کرده است.
علاوه بر این، استفاده مکرر ترامپ از تصاویر و محتواهای تحقیرآمیز علیه اقلیتهای نژادی و قومی در شبکههای اجتماعی نیز همواره مورد انتقاد قرار گرفته است. کارشناسان حوزه سیاست میگویند مجموعه این رفتارها نشان میدهد ویدیوی اخیر منتشرشده از سوی او، که در آن باراک و میشل اوباما و دیگر چهرههای سیاسی به شکل حیوان به تصویر کشیده شدهاند، نه یک اتفاق استثنایی، بلکه بخشی از یک الگوی رفتاری مستمر در کارنامه سیاسی دونالد ترامپ به شمار میرود. سید مصطفی مرتضوی، استاد دانشگاه در این زمینه به خبرگزاری آفاق گفت: «رفتارهای دونالد ترامپ را نمیتوان تصادفی یا ناشی از بیدقتی دانست. او از سالها پیش بهصورت آگاهانه در پی آن بوده که الگوی مستمری از کنشها و پیامهای نژادپرستانه را حفظ کند، چون میداند این رویکرد برای بخشی از پایگاه سیاسیاش جذابیت دارد.»
محمد رفیق، کارشناس دیگر سیاسی نیز به آفاق گفت: «نژادپرستی در عملکرد ترامپ یک خطای مقطعی نیست؛ بلکه بخشی از یک استراتژی حسابشده برای تحریک احساسات، قطبیسازی جامعه و منحرف کردن افکار عمومی از ناکامیهای سیاسی و اقتصادی است. انتشار چنین ویدیوهایی به گونه دقیق در ادامه همین راهبرد قابل تحلیل است.»
جمعبندی
در پایان اینگونه میتوان گفت که انتشار ویدیویی که چهرههای سیاهپوست و دیگر سیاستمداران را به شکل حیوان به تصویر میکشد، فارغ از هر توجیهی، مصداق یک عمل نژادپرستانه است. سپس حذف ویدیو و نسبت دادن آن به «اشتباه کارکنان» نیز نمیتواند مسوولیت سیاسی و اخلاقی رییسجمهور را کمرنگ کند. این رویداد بار دیگر نشان داد که نژادپرستی در سیاست امریکا، بهویژه در گفتمان ترامپ، نه یک لغزش مقطعی، بلکه ابزاری آگاهانه برای تحریک احساسات، قطبیسازی جامعه و انحراف افکار عمومی از مسایل اساسی است.