پس از حملات هوایی اخیر پاکستان بر بخشهایی از ننگرهار و پکتیکا، تنش میان افغانستان و پاکستان وارد مرحله تازهای شد. در ساعات آغازین پنجشنبه (7 حوت)، امارت اسلامی عملیات گستردهای را در امتداد خط فرضی دیورند آغاز کرد؛ عملیاتی که چهار ساعت ادامه یافت و به گفته مقامهای رسمی، تلفات و خسارات قابل توجهی به نیروهای پاکستانی وارد کرد. این رویدادها، روابط شکننده دو کشور را بیش از پیش پیچیده کرده و نگرانیهای داخلی و بینالمللی را افزایش داده است.
جزئیات عملیات تلافیجویانه
وزارت دفاع ملی امارت اسلامی اعلام کرد که این عملیات شامگاه ۹ رمضان ۱۴۴۷ هجری قمری، برابر با ۷ حوت ۱۴۰۴، از ساعت ۸ شب آغاز و تا ۱۲ شب ادامه یافت.
به گفته این وزارت، عملیات در ولایتهای پکتیکا، پکتیا، خوست، ننگرهار، کنر و نورستان اجرا شد. هدف این حملات، پوستهها و قرارگاههای نظامی پاکستان در امتداد خط دیورند عنوان شده است.
براساس اعلام رسمی، در نتیجه این حملات ۵۵ سرباز پاکستانی کشته شدند، دو قرارگاه و ۱۹ پوسته به تصرف درآمد و نیروهای پاکستانی از چهار پوسته دیگر عقبنشینی کردند. همچنین دهها قبضه سلاح و مهمات به دست آمده، یک تانک منهدم و یک موتر انتقال نیرو ضبط شده است. در این درگیریها، ۸ تن از نیروهای امارت اسلامی جان باختند و ۱۱ تن زخمی شدند. افزون بر آن، در پی حمله راکتی به ننگرهار، ۱۳ غیرنظامی نیز زخمی گزارش شدهاند.
پاسخ متقابل پاکستان
پس از آنکه وزارت دفاع امارت اسلامی پایان عملیات خود را اعلام کرد، پاکستان حملات هوایی تازهای را آغاز کرد. این حملات بخشهایی از کابل، قندهار و پکتیا را هدف قرار داد.
خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، این درگیریها را جنگ آشکار با افغانستان توصیف کرد. عطاالله طرار، وزیر اطلاعات پاکستان، ادعا کرد که در این حملات ۱۳۳ نیروی امارت اسلامی جانباخته و بیش از ۲۰۰ نفر زخمی شدهاند. همچنین سخنگوی نخستوزیر پاکستان مدعی شد که ۲۷ پاسگاه نظامی تخریب و ۹ پاسگاه دیگر تصرف شده است.
در مقابل، ذبیحالله مجاهد ضمن تأیید وقوع حملات، اعلام کرد که این حملات تلفات جانی در پی نداشته است. او همزمان از آغاز دوباره عملیات گسترده علیه نیروهای پاکستانی در ولایتهای قندهار و هلمند خبر داد.
شماری از آگاهان مسائل سیاسی، معتقد اند که ادامه این روند میتواند منطقه را به سوی بحران گستردهتر سوق دهد. آنها تأکید دارند که افزایش حملات متقابل، فضای بیاعتمادی میان دو کشور را عمیقتر میکند. آنان همچنین هشدار داده اند که تداوم این تنشها میتواند پیامدهای جدی سیاسی و اقتصادی برای هر دو کشور داشته باشد و زمینه مداخله بازیگران دیگر را فراهم کند.
واکنشهای داخلی افغانستان
در پی حملات هوایی پاکستان بر کابل، قندهار و پکتیا، شماری از چهرههای سیاسی و مقامهای پیشین افغانستان موضعگیریهای صریحی انجام دادهاند.
حامد کرزی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، با محکوم کردن بمباران دوباره کابل، قندهار و پکتیا توسط نیروهای پاکستانی، تأکید کرد که مردم افغانستان در هر شرایطی با اتحاد از کشور خود دفاع خواهند کرد. او از حکومت پاکستان خواست سیاست خود در قبال افغانستان را تغییر دهد و به جای رویکرد نظامی، مسیر همسایگی خوب، احترام متقابل و روابط متمدنانه را در پیش گیرد. کرزی بر ضرورت کاهش تنش و جلوگیری از آسیب بیشتر به غیرنظامیان تأکید کرده است.
ملا عبدالسلام ضعیف، سفیر پیشین امارت اسلامی در پاکستان، نیز با اشاره به تلفات انسانی ناشی از درگیریها، تأکید کرد که پاکستان باید سیاستهای خود را اصلاح کند و مسئولیت پیامدهای انسانی این حملات را بپذیرد. او از مقامهای پاکستانی خواست غرور بیجا را کنار بگذارند و از ادامه سیاستهایی که به گفته او فریبکارانه و خودخواهانه است، دست بردارند. ضعیف همچنین هشدار داد که ادامه این روند، بیثباتی بیشتری در منطقه ایجاد خواهد کرد و پیامدهای آن متوجه تصمیمگیرندگان در اسلامآباد خواهد بود.
تمیم عاصی، معاون پیشین پالیسی وزارت دفاع در نظام جمهوریت، با اشاره به شرایط کنونی، تأکید کرد که افغانستان در مقطع حساسی قرار دارد و نیازمند وحدت ملی است. او گفت در تاریخ معاصر کشور، اگر زمانی نیاز به همبستگی همه افغانها در برابر آنچه تجاوز پاکستانخوانده میشود وجود داشته باشد، اکنون همان زمان است. به گفته او، شهروندان افغانستان از هر قوم، زبان و گرایش سیاسی باید در دفاع از تمامیت ارضی کشور موضع مشترک داشته باشند.
در همین حال، عاکف مهاجر، سخنگوی پیشین وزارت امر به معروف و نهی از منکر، عملیات نیروهای امارت اسلامی را نشانه عزم و اراده جدی برای دفاع از کشور دانست. او گفت حمله به مواضع یک کشور دارای توان هستهای، تصرف پاسگاهها و به دست آوردن تجهیزات نظامی، اقدامی عادی نیست و بیانگر عزم نیروهایی است که خود را مسئول دفاع از سرزمین و ارزشهایشان میدانند.
این واکنشها نشان میدهد که در داخل افغانستان، حملات اخیر پاکستان با محکومیت گسترده روبهرو شده و بر ضرورت وحدت داخلی و بازنگری در روابط دوجانبه تأکید میشود.
نگرانیهای بینالمللی
تشدید درگیریها میان افغانستان و پاکستان با واکنشهای فوری در سطح منطقه و جهان روبهرو شده است. شماری از کشورها و چهرههای بینالمللی خواستار خویشتنداری و بازگشت دو طرف به مسیر گفتوگو شدهاند.
وزارت امور خارجه روسیه در بیانیهای رسمی از کابل و اسلامآباد خواست هرچه سریعتر حملات متقابل را متوقف کرده و اختلافها را از راههای سیاسی و دیپلماتیک حلوفصل کنند. مسکو تأکید کرده است که ادامه تنش میتواند امنیت منطقه را با خطر جدی مواجه سازد. در این بیانیه همچنین آمده که روسیه در صورت درخواست رسمی دو طرف، آمادگی دارد گزینه میانجیگری را بررسی کند.
جمهوری اسلامی ایران نیز با ابراز نگرانی از تشدید درگیریها، بر ضرورت خویشتنداری تأکید کرده و خواستار حل اختلافها از طریق گفتوگو شده است. تهران هشدار داده که گسترش تنشهای نظامی میتواند پیامدهای ناخواستهای برای کل منطقه به همراه داشته باشد.
انتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، نسبت به افزایش خشونت میان افغانستان و پاکستان ابراز نگرانی جدی کرده است. او بر ضرورت فوری حفاظت از غیرنظامیان تأکید کرده و از هر دو طرف خواسته است به تعهدات خود بر اساس قوانین بینالمللی، بهویژه حقوق بینالملل بشردوستانه، پایبند بمانند. گوترش هشدار داده که ادامه درگیریها میتواند بحران انسانی و موج تازهای از بیجاشدگی و مهاجرت را در منطقه ایجاد کند.
زلمی خلیلزاد، نماینده پیشین ایالات متحده در امور صلح افغانستان، نیز آغاز عملیات تلافیجویانه و حملات متقابل را نگرانکننده خوانده است. او با اشاره به آسیب دیدن غیرنظامیان در هر دو کشور تأکید کرده که راهحل پایدار، دستیابی به یک توافق روشن امنیتی میان کابل و اسلامآباد است. به گفته او، دو طرف باید متعهد شوند که اجازه ندهند از خاکشان علیه امنیت کشور دیگر استفاده شود. خلیلزاد پیشنهاد کرده است که اجرای چنین توافقی میتواند با نظارت یک کشور ثالث مورد اعتماد، مانند ترکیه، تضمین شود.
با توجه به تسلسل رویدادها، حملات هوایی پاکستان بر ننگرهار و پکتیکا نقطه آغاز دور تازه تنشها بود؛ اقدامی که عملاً آتشبس نانوشته و وضعیت شکننده موجود را نقض کرد و زمینه واکنش نظامی بعدی را فراهم ساخت. در این چارچوب، عملیات امارت اسلامی در امتداد خط دیورند بهعنوان پاسخ به اقدام اولیه اسلامآباد قابل تفسیر است.
از منظر حقوقی و سیاسی، آغاز حملات فرامرزی و هدف قرار دادن مناطق داخل خاک افغانستان، مسئولیت تشدید بحران را متوجه پاکستان میکند؛ رویکردی که نهتنها به کاهش ناامنیهای داخلی آن کشور کمکی نکرد، بلکه دامنه بیثباتی را به سطحی گستردهتر کشاند.