شبی که جهان از لبه پرتگاه بازگشت؛ ساعت به وقت صفر مرزی فاجعه رسیده بود. ترامپ از نابودی یک تمدن سخن میگفت و تهران هشدار داده بود که پاسخ هر گلوله را با واکنش فرامنطقهای خواهد داد. لحظات پایانی اولتیماتوم شب آخر، زمانی بود که نخستوزیر پاکستان خبر موافقت تهران و واشنگتن بر سر آتشبس دو هفتهای را اعلام کرد.
نخستوزیر پاکستان در بامداد امروز اعلام کرد: «جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده امریکا، به همراه متحدان خود، با برقراری آتشبسی فوری در همه مناطق، از جمله لبنان و سایر نقاط موافقت کردهاند. از هیئتهای دو کشور ایران و پاکستان دعوت میکنم تا روز جمعه ۱۰ آوریل برای مذاکره بیشتر جهت دستیابی به توافقی قطعی برای حل و فصل همه اختلافات به اسلامآباد سفر کنند.»
جنگی که ترامپ با هدف سرنگونی نظام ایران آغاز کرد و تسلیم بیقید و شرط میخواست، در چهلمین روز به تقلای برای مذاکره بدل شد. سرانجام، ترامپ پس از اظهارات شهباز شریف، موافقت خود را با آتشبس اعلام کرد؛ آنهم در چارچوب پیشنهادی ایران.
دونالد ترامپ اظهارداشت: «من با تعلیق بمباران و حمله به ایران به مدت دو هفته موافقت میکنم. این یک آتشبس دو طرفه خواهد بود! ما یک پیشنهاد ۱۰ مادهای از ایران دریافت کردیم و معتقدیم که این یک مبنای عملی برای مذاکره است. تقریبا تمام نکات مختلف اختلاف گذشته بین ایالات متحده و ایران مورد توافق قرار گرفته است، اما یک دوره دو هفتهای امکان نهایی شدن و به سرانجام رساندن توافق را فراهم میکند.»
شورای عالی امنیت ملی ایران در بیانیهای تأکید کرد که شروط تهران پذیرفته شده و درباره این شروط توضیح داد: «در طرح ده 10 مادهای به این نکات تاکید شده: عبور کنترل شده از تنگه هرمز با هماهنگی نیروهای مسلح ایران، ضرورت پایان جنگ علیه همه اجزاء محور مقاومت، بیرون رفتن نیروهای رزمی امریکا از تمامی پایگاه ها و نقاط استقرار در منطقه، پرداخت کامل خسارت ایران مطابق برآوردها، رفع همه تحریم های اولیه و ثانویه و قطعنامه های شورای حکام و شورای امنیت، آزاد شدن کلیه اموال و دارایی های بلوکه شده ایران در خارج از کشور و نهایتا تصویب همه این موارد در یک قطعنامه الزام آور شورای امنیت.»
به باور شماری از تحلیلگران، اسرائیل بازنده بزرگ این شطرنج خونین معرفی میشود؛ هرچند از آتشبس حمایت کرده، اما اکنون نسبت به این توافق رضایت چندانی ندارد. نخستوزیر اسرائیل حمایت مشروط خود را اعلام کرد و گفت: «این کشور از تصمیم دونالد ترامپ برای تعلیق حملات علیه ایران به مدت دو هفته حمایت میکند، مشروط بر اینکه ایران فوراً تنگه را باز کند و تمامی حملات علیه امریکا، اسرائیل و کشورهای منطقه را متوقف سازد. آتشبس دو هفتهای شامل لبنان نخواهد شد.»
بسیاری از کشورهای جهان از این تصمیم حمایت کردند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، با لحنی متفاوت، بر لزوم صلح پایدار تأکید کرد و افزود: «از همهی طرفها میخواهم که به تعهدات خود تحت قوانین بینالمللی پایبند باشند و شرایط آتشبس را رعایت کنند تا راه برای برقراری صلح پایدار و جامع در منطقه هموار شود. پایان دادن به درگیریها برای حفاظت از جان افراد ملکی و کاهش رنج انسانها ضروری است.»
در داخل امریکا، انتقادها علیه ترامپ همچنان ادامه دارد. منتقدان میگویند جنگ از همان ابتدا اشتباه بود؛ وضع امروز پیچیدهتر شده و امریکا ضعیفتر از گذشته است. به باور آنان، نه نظام ایران تغییر کرد، نه تحریمها لغو شد. در مقابل، ایران توانست برنامه هستهای خود را حفظ کند، موشکها همچنان باقی ماندند و کنترل تنگه هرمز به دست تهران افتاد. نتیجهای که بسیاری از تحلیلگران آن را شکست استراتژیک برای واشنگتن میدانند.
چهل روز جنگ، تهدید، بمباران و ضربالاجلهای پیاپی که در برابر پایداری ایران بینتیجه ماند. جنگی که از همان آغاز، در نگاه جهانیان و حتی سیاسیون امریکایی، اشتباه محض توصیف شد. امریکا نخست با ادعای کمک به معترضان وارد جنگ روانی شد؛ سپس با شعار سرنگونی نظام، مذاکرات را به درگیری نظامی کشاند؛ بعد، خواستار تسلیم بیقید و شرط شد؛ در میانه جنگ، خواستههایش را به حذف توان موشکی و رفع تهدید هستهای تنزل داد؛ بعدتر، هدف غایی جنگ باز کردن تنگه هرمز شد؛ تنگهای که پیش از جنگ باز بود؛ و سرانجام، پس از عقبنشینی دومینویی از ضربالاجلهای پیدرپی، با طرح ایران بهعنوان مبنای مذاکره موافقت کرد.
اکنون بسیاری از تحلیلگران بینالمللی میگویند نتیجه این جنگ، فراتر از هر چیز دیگر، تحولی در نظم جدید جهانی است؛ ظهور قدرتهایی که قواعد بازی را خود مینویسند، نه نظام تکقطبی پیش از این جنگ.