مجمع جهانی اقتصاد در تازهترین گزارش خود، به بررسی ابعاد اقتصادی جنگ اخیر و پیامدهای آن بر زنجیرههای تأمین جهانی پرداخته و تأکید کرده است که بحران تنگه هرمز تنها به بازار انرژی محدود نمیشود، بلکه دامنهای بسیار وسیعتر از اقتصاد جهانی را دربر گرفته است.
در این گزارش آمده است که اهمیت تنگه هرمز فراتر از نفت و گاز بوده و به طیف گستردهای از کالاهای استراتژیک گره خورده است؛ بهگونهای که اختلال در این گذرگاه حیاتی، دستکم ۹ زنجیره مهم اقتصادی جهان را با بحران مواجه کرده است.
بر اساس این ارزیابی، خلیج فارس یکی از قطبهای اصلی صادرات کودهای شیمیایی بهشمار میرود و حدود ۲۰ درصد نیاز جهانی از این منطقه تأمین میشود. در این میان، اوره نقش کلیدی دارد و توقف صادرات آن میتواند امنیت غذایی جهان را با تهدید جدی مواجه کند و اقتصادهای بزرگی چون برزیل، هند و چین را تحت فشار قرار دهد.
همچنین کاهش عرضه گوگرد – بهعنوان محصول جانبی صنعت نفت و گاز – بر تولید باتریها، حملونقل و صنایع شیمیایی اثر گذاشته و اختلال در تأمین متانول، که یکسوم آن از مسیر تنگه هرمز عبور میکند، زنجیره تولید پلاستیک و محصولات پتروشیمی را دچار مشکل کرده است.
در بخش صنایع پیشرفته، محدودیت در عرضه گرافیت بهعنوان مادهای حیاتی در تولید باتری خودروهای برقی، مستقیماً بر این صنعت تأثیر گذاشته است. همزمان، بازار آلومینیوم نیز در پی حملات به زیرساختهای صنعتی منطقه، بهویژه در امارات و بحرین، با شوک مواجه شده و قیمت جهانی این فلز افزایش قابل توجهی را تجربه کرده است.
این گزارش همچنین به اهمیت هلیوم در صنعت نیمهرساناها اشاره کرده و هشدار داده است که اختلال در عرضه این ماده، تولید تراشههای الکترونیکی را تحت تأثیر قرار داده و حتی نشانههایی از افزایش قیمت در بازار محصولات مصرفی مشاهده میشود.
در ادامه، اختلال در تأمین گلیکول – که در صنایع نساجی و بستهبندی کاربرد دارد – و نیز کاهش صادرات سنگ آهن و گندلههای فولادی (محصولی کروی شکل و یکنواخت است که بهعنوان ماده اولیه در تولید فولاد نقش کلیدی ایفا میکند)، فشار مضاعفی بر بازار جهانی وارد کرده است. علاوه بر این، پروژههای مرتبط با توسعه هیدروژن سبز نیز بهدلیل شرایط امنیتی با وقفه مواجه شدهاند.
در جمعبندی این گزارش تأکید شده است که بحران تنگه هرمز، حداقل ۹ زنجیره حیاتی اقتصاد جهانی را دچار اختلال کرده و پیامدهای آن در قالب افزایش قیمتها، کاهش تولید و رشد نااطمینانی در بازارهای بینالمللی در حال نمایان شدن است.
این گزارش همچنین خاطرنشان میکند که برخلاف برخی تصورات، جایگزینی مسیر تنگه هرمز راهکار سادهای نیست. در حالی که بخشی از انتقال نفت میتواند از طریق خطوط لوله انجام شود، بسیاری از کالاهای شیمیایی و معدنی فاقد زیرساختهای جایگزین هستند یا انتقال آنها با هزینه و ریسک بالا همراه است؛ موضوعی که آسیبپذیری زنجیرههای تأمین جهانی را بیش از پیش آشکار کرده است.